Tại Hội thảo "Chuyển đổi xanh, cần gì để tăng tốc" do Báo Thanh Niên tổ chức, TS Đào Duy Anh, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công thương) đã chỉ ra 4 điểm nghẽn cần khơi thông để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh, bao gồm thể chế, vốn, hạ tầng công nghệ và nguồn nhân lực.
Bối cảnh thúc đẩy chuyển đổi xanh
TS Đào Duy Anh cho biết, Việt Nam là một trong 10 nước bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi biến đổi khí hậu. Các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng bất thường, mưa lớn đang diễn ra thường xuyên, gây thiệt hại lớn về kinh tế và tính mạng con người. Theo các kịch bản biến đổi khí hậu, vào cuối thế kỷ này, nước biển có thể dâng cao 1m, khiến 48% diện tích Đồng bằng sông Cửu Long, 13% đồng bằng sông Hồng và 17,5% diện tích TP.HCM chìm dưới mực nước biển.
Ông cũng chia sẻ: "Trên phạm vi toàn cầu, khoảng 20 - 25 năm trước khi chúng tôi còn học ở châu Âu thì khái niệm về quạt điện và điều hòa còn rất xa lạ vì người dân nơi đây cho rằng đó là sản phẩm của xứ nhiệt đới. Tuy nhiên, trong những chuyến công tác gần đây ở EU, các sản phẩm này xuất hiện ngày càng phổ biến ở các gia đình."
Áp lực từ thương mại toàn cầu
Đối với hoạt động sản xuất kinh doanh và hội nhập chuỗi cung ứng toàn cầu, Việt Nam bắt buộc phải tuân thủ các quy định như CBAM (Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon) và dấu chân carbon của châu Âu. Các hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam tham gia cũng có quy định chặt chẽ về giảm phát thải. Nếu không, hàng hóa sẽ bị vướng rào cản kỹ thuật hoặc bị đánh thuế cao. Ngay cả lĩnh vực nông nghiệp cũng chịu chi phối bởi quy định về phát thải khí metan, đặc biệt quan trọng với gạo và trái cây. Ngành hàng không cũng phải tuân thủ quy định về nhiên liệu bền vững để hướng tới Net zero vào năm 2050.
TS Đào Duy Anh nhấn mạnh: "Chuyển đổi xanh là nhu cầu bắt buộc để kéo giảm quá trình ấm lên của trái đất thông qua tất cả hoạt động sản xuất, kinh tế, xã hội." Ông cho rằng quá trình chuyển đổi này phải là chuyển dịch tổng thể các giải pháp, trong đó quan trọng là chuyển dịch năng lượng từ hóa thạch sang năng lượng tái tạo và sử dụng tiết kiệm, hiệu quả. Theo tính toán của ngành điện, nếu mỗi hộ gia đình hay doanh nghiệp tiết kiệm 2% lượng điện năng tiêu thụ, cả nước sẽ giảm tới 1.000 MW, tương đương một nhà máy nhiệt điện than. "Để xây dựng một nhà máy như vậy cần nguồn chi phí rất lớn, thời gian từ thủ tục đến vận hành mất ít nhất 3-4 năm. Tôi khuyến nghị mọi người chung tay tiết kiệm điện," ông nói.
Bốn điểm nghẽn cần tháo gỡ
TS Đào Duy Anh chỉ rõ 4 giải pháp để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh:
Thứ nhất, hoàn thiện thể chế. Dù đã có nhiều chính sách nhưng việc thực hiện còn bất cập. Ví dụ, quy hoạch điện gió ngoài khơi chưa triển khai được dù mục tiêu đến năm 2030 đạt 6.000 MW; các mô hình điện mặt trời còn nhiều vướng mắc; điện sinh học chưa có định hướng phát triển bài bản.
Thứ hai, khơi thông nguồn tài chính xanh. Mọi hoạt động đều cần vốn, do đó cần đẩy mạnh vận hành sàn giao dịch tín chỉ carbon và huy động các nguồn tài chính xanh.
Thứ ba, tháo gỡ hạ tầng công nghệ. Đổi mới công nghệ, ứng dụng tối ưu hóa sản xuất sẽ tiết kiệm nguyên nhiên liệu, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Thứ tư, nguồn nhân lực. Đây là khâu then chốt quyết định thành công của chuyển đổi xanh. Sự hiểu biết của người dân đóng vai trò quan trọng, liên quan đến công tác truyền thông và giáo dục cộng đồng.
Hỗ trợ từ quốc tế
Cam kết Net zero của Việt Nam là chuyển đổi công bằng với sự hỗ trợ từ các đối tác, tổng số tiền khoảng 15,5 tỉ USD trong 5 năm đầu. Tuy nhiên, trong 3 năm qua, do nhiều lý do khách quan, các đối tác như EU và Mỹ mới giải ngân 760 triệu USD. Dù vậy, Việt Nam vẫn nghiêm túc triển khai các giải pháp từ chính sách đến hành động cụ thể. Mới đây, EU đã xác nhận tiếp tục hỗ trợ Việt Nam đẩy mạnh chương trình Net zero, thống nhất danh mục 43 dự án năng lượng về nguồn và lưới điện. Đây là tín hiệu tích cực cho quá trình chuyển đổi xanh trong thời gian tới.
