Vay vàng: Cạm bẫy tài chính khiến doanh nghiệp và cá nhân lao đao
Năm 2009, Công ty Kinh doanh thủy hải sản Sài Gòn (APT) đã vay Ngân hàng Phương Nam (sau này sáp nhập vào Sacombank) một khoản tiền lớn, bao gồm 5.833 lượng vàng SJC và 100 tỉ đồng tiền mặt. Vào thời điểm đó, giá vàng chỉ ở mức 17,66 triệu đồng mỗi lượng, tương đương tổng giá trị khoảng 103 tỉ đồng. Tuy nhiên, theo báo cáo tài chính kiểm toán năm 2025, khoản vay vàng này sau khi được đánh giá lại theo giá niêm yết của ngân hàng đã tăng vọt lên khoảng 891 tỉ đồng. Ngoài dư nợ gốc, doanh nghiệp còn phải gánh thêm chi phí lãi vay và lãi quá hạn, đẩy tổng số nợ liên quan đến khoản vay vàng lên tới khoảng 1.558 tỉ đồng vào cuối năm 2025.
Hành trình đòi nợ đầy gian nan
Để thu hồi khoản nợ khổng lồ này, Sacombank đã khởi kiện APT tại Tòa án nhân dân quận Bình Tân, TP.HCM vào năm 2022. Ngân hàng yêu cầu doanh nghiệp thanh toán số nợ tạm tính đến ngày 15 tháng 2 năm 2022 là 1.426 tỉ đồng, đồng thời tiếp tục tính lãi quá hạn theo các hợp đồng đã ký kết. Dù Sacombank nhiều lần đưa khoản nợ ra đấu giá, nhưng vẫn chưa thể thành công. Giá khởi điểm gần đây nhất vào năm 2025 chỉ là 317 tỉ đồng, thấp hơn rất nhiều so với dư nợ thực tế.
Nhìn lại, khoản nợ vàng của APT trong vòng 17 năm đã cho thấy một thực tế đáng lo ngại: giá vàng miếng SJC đã tăng gấp 10 lần. Gốc, lãi và phạt cứ ngày một phình to, khiến doanh nghiệp sa lầy vào vòng xoáy nợ nần không thể thoát ra.
Những bài học đắt giá từ cá nhân
Không chỉ doanh nghiệp, nhiều cá nhân cũng phải đối mặt với tình trạng "dở khóc dở cười" khi vay mượn vàng. Anh L.S (trú tại TP.HCM) chia sẻ, vào năm 2021 khi dịch Covid-19 bùng phát, anh đã mượn mẹ 2 lượng vàng miếng SJC để bán lấy khoảng 110 triệu đồng đầu tư chứng khoán, với giá vàng lúc đó là 55 triệu đồng mỗi lượng. Tuy nhiên, cổ phiếu anh mua liên tục giảm giá, và đến hạn trả nợ thì giá vàng đã tăng lên gần 62 triệu đồng/lượng. Anh chần chừ không trả, và giờ đây giá vàng đã vượt mốc 175 triệu đồng mỗi lượng, có thời điểm lên đến hơn 190 triệu đồng, khiến khoản nợ ngày càng phình to.
Tương tự, chị Nguyễn Thanh (TP.HCM) cũng trải qua cú sốc khi vay 30 chỉ vàng nhẫn của chị gái để mua nhà vào đầu năm 2025. Chỉ trong vài tháng, giá vàng tăng vọt lên 93 triệu đồng/lượng, buộc chị phải vay ngân hàng thêm gần 300 triệu đồng để mua vàng trả nợ. Chị Thanh ước tính mình đã mất khoảng 60 triệu đồng vì biến động giá, và nếu chần chừ hơn, số tiền lỗ có thể lên tới 100 triệu đồng mỗi lượng.
Cảnh báo từ chuyên gia
Ông Nguyễn Ngọc Trọng, Giám đốc Công ty vàng Đối tác mới, cảnh báo rằng giá vàng biến động theo xu hướng tăng trong nhiều năm qua, mang lại rủi ro rất cao. Nguyên tắc "mượn vàng thì trả vàng" khiến nhiều người vay không thể trả nổi, dẫn đến các vụ kiện tụng. Ông Trọng nhấn mạnh: "Trong kinh doanh, khi giá vàng tăng cao thì thực hiện vay vàng bán xuống, còn khi giá xuống thì vay tiền mua lên. Tuy nhiên, phương thức này hiện nay không dễ thực hiện khi ngân hàng dừng triển khai dịch vụ. Bài học từ vụ vỡ nợ của tiệm vàng Tuấn Tài cách đây 16 năm vẫn còn nguyên giá trị."
Theo ông Trọng, nhiều người nghĩ đến việc bán vàng khi giá cao để lấy vốn kinh doanh hoặc lướt sóng, nhưng điều này chỉ khả thi trong ngắn hạn và khi xu hướng giảm rõ ràng. Hiện tại, giá vàng là một ẩn số với biến động khó lường, đặc biệt trong bối cảnh lãi suất tiết kiệm đã lên 8-9%/năm và lãi suất vay cũ có thể đạt 12-14%/năm. Ông khuyến cáo người dân không nên sử dụng đòn bẩy tài chính hay bán khống vàng để đầu tư.
Khuyến nghị từ hiệp hội
Ông Huỳnh Trung Khánh, Phó chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam, cũng đồng quan điểm khi khuyến cáo người dân tuyệt đối không vay mượn tiền để mua vàng, bạc trong thời điểm giá biến động mạnh. Ông nhấn mạnh: "Nếu có tích lũy vàng, bạc thì chỉ nên dùng tiền nhàn rỗi, đầu tư dài hạn và tránh mua theo tâm lý đám đông để giảm thiểu rủi ro thua lỗ."
Diễn biến thị trường vàng gần đây
Thị trường vàng trong nước ghi nhận những biến động mạnh mẽ. Sau khi tăng mạnh vào đầu ngày 8 tháng 4 với mức tăng từ 2,5 đến 4,5 triệu đồng mỗi lượng, giá vàng miếng SJC đã lao dốc không phanh, giảm 2,1 triệu đồng/lượng. Công ty vàng bạc đá quý Sài Gòn - SJC điều chỉnh giá mua vào còn 171 triệu đồng và bán ra 175 triệu đồng/lượng, với chênh lệch tăng lên 4 triệu đồng/lượng. Vàng nhẫn cũng trượt giá tương tự, với các công ty như Bảo Tín Minh Châu và Phú Quý giảm giá liên tục.
Trong khi đó, giá vàng thế giới tăng 125 USD/ounce, lên 4.830 USD/ounce, tăng thêm 2,6% do thông tin Mỹ và Iran đạt thỏa thuận tạm ngừng bắn. Sự kiện này khiến đồng USD trên thị trường thế giới giảm mạnh, với chỉ số USD-Index mất 0,9 điểm, xuống còn 98,77 điểm. Các ngân hàng thương mại trong nước giảm giá USD 2 đồng nhưng vẫn duy trì ở mức cao, trong khi các ngoại tệ khác tăng giá.
