Bất chấp các vi phạm cũ tại khu vực quy hoạch rừng phòng hộ Sóc Sơn (Hà Nội) chưa được xử lý dứt điểm, những công trình nghỉ dưỡng như villa, homestay vẫn tiếp tục mọc lên như nấm. Nhiều nơi, đồi núi bị cạo trọc, thung lũng bị san gạt, làm biến dạng cảnh quan thiên nhiên.
Những vết sẹo ở rừng Sóc Sơn
Vào những ngày cuối tuần, khu vực rừng phòng hộ Sóc Sơn thuộc thôn Thái Vụ, xã Kim Anh (trước đây là thôn Minh Tân, xã Minh Trí, huyện Sóc Sơn) trở nên nhộn nhịp bởi dòng người đến nghỉ dưỡng. Các căn villa, homestay, bungalow nằm xen giữa màu xanh của núi rừng, hướng tầm nhìn ra hồ Đồng Đò, thường xuyên kín phòng.
Trên những con đường quanh triền đồi, một bên là rừng cây, một bên là mặt hồ phẳng lặng, từng đoàn xe nối nhau đến các điểm lưu trú. Sự yên tĩnh, hòa mình vào thiên nhiên cùng sự đa dạng của các cơ sở lưu trú khiến khu vực quanh hồ trở thành điểm nghỉ dưỡng "hot" của Hà Nội. Từ đó, nhiều khu đất trong ranh giới rừng phòng hộ tiếp tục bị tác động, từ san gạt mặt bằng, dựng công trình lắp ghép đến xây nhà kiên cố, dù tại nhiều vị trí có dựng khẩu hiệu: "Rừng là cuộc sống. Bảo vệ rừng là bảo vệ chính chúng ta".
Công trình SOLARA Đồng Đò mọc trên đất lâm nghiệp
Điển hình cho tình trạng biến dạng diện mạo khu vực là công trình nằm trên đất quy hoạch lâm nghiệp (lô 6.2, khoảnh 7 theo bản đồ điều chỉnh quy hoạch rừng huyện Sóc Sơn năm 2008). Từ một khu đất trên đồi chỉ có nhà ở đơn lẻ, sau thời gian thi công, nơi đây đã trở thành một quần thể nghỉ dưỡng với nhà 2 tầng kiên cố, bể bơi, sân thể thao, mang tên SOLARA Đồng Đò. Trên mạng xã hội, SOLARA Đồng Đò được quảng bá là villa hiện đại, "view núi hồ cực chill - thích hợp nghỉ dưỡng", với 8 phòng ngủ, sức chứa tối đa 35 người lớn.
Đặc biệt, khi đi sâu vào thung lũng, nơi được bao bọc bởi những dãy núi rừng phòng hộ, hoạt động san gạt, thi công diễn ra rầm rộ. Từ trên cao, dễ dàng nhìn thấy những vệt đất trống loang lổ, trải dài men theo sườn đồi, lòng thung lũng. Nhiều khu vực bị "cạo trọc", để lộ nền đất vàng. Nhiều tuyến đường mới được mở rộng, uốn lượn như những "vết cắt" xuyên qua màu xanh núi rừng.
Dọc theo đường đất mới mở, máy xúc, xe tải hoạt động liên tục. Đất sau san gạt được vận chuyển đi đắp nền, tạo mặt bằng. Một số vị trí đã hình thành móng, ao hồ. Những triền đồi từng phủ kín cây rừng, giữ vai trò điều hòa nguồn nước, nay bị "băm nát" để tạo cảnh quan và nhường chỗ cho công trình.
Vi phạm kéo dài, chưa có hồi kết
Câu chuyện vi phạm trật tự xây dựng và sử dụng đất rừng phòng hộ Sóc Sơn, đặc biệt tại xã Kim Anh (trước đây là xã Minh Trí) không phải là vấn đề mới. Hơn một thập niên trước, nhiều kết luận thanh tra đã chỉ ra hàng loạt tồn tại, sai phạm trong công tác quản lý đất đai, trật tự xây dựng tại khu vực rừng phòng hộ. Sau kết luận thanh tra, một số cán bộ, lãnh đạo địa phương qua nhiều thời kỳ đã bị xem xét trách nhiệm. Thậm chí, nhiều cựu lãnh đạo, cán bộ xã bị xử lý hình sự liên quan đến vi phạm trong quản lý đất đai, trật tự xây dựng giai đoạn 2008 - 2018.
Tại phiên tòa hồi tháng 8/2025, hai cựu phó chủ tịch UBND xã Minh Trí là Nguyễn Văn An và Dương Đức Vượng; cựu cán bộ địa chính xã Minh Trí là Đỗ Văn Ba và cựu phó thôn Minh Tân Nguyễn Mạnh Hùng đã bị TAND TP.Hà Nội tuyên án tù vì để đất rừng bị "xẻ thịt" suốt 10 năm. Tòa cũng kiến nghị UBND có thẩm quyền xem xét thu hồi diện tích đất quy hoạch rừng phòng hộ đã bị sử dụng không đúng mục đích, chuyển nhượng trái pháp luật; xử lý vi phạm đối với các công trình xây dựng trái phép, khôi phục tình trạng ban đầu.
Tuy nhiên, bài học đắt giá trong quá khứ cùng bản án nghiêm khắc đối với cá nhân, tổ chức có sai phạm dường như chưa đủ sức ngăn chặn tình trạng xâm hại rừng phòng hộ. Theo thời gian, nhiều quần thể công trình từng bị xác định vi phạm đến nay đã "thay da đổi thịt" rồi đưa vào khai thác sử dụng. Một trong số đó là công trình ven hồ mang tên Forest's Soul Villa của ông V.M.C. Hình ảnh hồi tháng 8/2023 cho thấy tòa nhà chính cao 5-6 tầng đã định hình, nhưng xung quanh vẫn là công trường ngổn ngang. Sau gần 3 năm, toàn bộ công trình giờ đây đã mang dáng dấp của một khu nghỉ dưỡng cao cấp, với bể bơi, sân thể thao…
Mer Cafe & Stay và các công trình mới mọc lên
Cùng dãy với Forest's Soul Villa là công trình được thiết kế bắt mắt có tên Mer Cafe & Stay. Hồi tháng 8/2023, nơi này được quây tôn để thi công kè móng và đặt 24 ống cống bê tông cỡ lớn, đến nay đã trở thành một tổ hợp dịch vụ chiếm trọn cảnh quan ven hồ. Trong đó, khối ống cống đã phát triển thành công trình 4 tầng với kiến trúc đồ sộ, nằm sát mép hồ. Các khối công trình cao lớn nổi bật giữa không gian tự nhiên, che khuất đáng kể tầm nhìn từ phía sườn núi. Không gian ven mặt nước được bố trí dày đặc các hạng mục phục vụ kinh doanh. Đáng chú ý, trên mặt hồ còn xuất hiện một bến thuyền, với canô, thuyền kayak và thiết bị thể thao dưới nước neo đậu.
Đối chiếu hiện trạng với hình ảnh chụp ở khu vực hồ Đồng Đò vào năm 2023, mức độ xâm lấn không chỉ gia tăng về quy mô mà còn có xu hướng "leo núi", ăn sâu vào tán cây rừng. Cụ thể, cách công trình Mer Cafe & Stay không xa, phần sườn đồi sau khi bị đào bới nham nhở giờ đã hình thành một tổ hợp nghỉ dưỡng quy mô lớn. Nổi bật là bể bơi vô cực được xây dựng kiên cố, uốn lượn dọc sườn đồi.
Ở mạn hồ đối diện, khu nghỉ dưỡng mang tên Homestay Huy Hoàng cũng đã hình thành với tường biệt lập, bể bơi vô cực cùng nhiều khu nhà được quảng bá có "view tựa sơn hướng thủy".
Thị trường mua bán đất nghỉ dưỡng sôi động
Qua khảo sát, giá thuê phòng nghỉ quanh hồ Đồng Đò từ vài trăm nghìn đồng đến vài triệu đồng/đêm, tùy thuộc loại hình, vị trí và tiện ích. Sự xuất hiện ngày càng nhiều villa/homestay trong đất quy hoạch rừng phòng hộ Sóc Sơn còn kéo theo một thị trường mua bán đất nghỉ dưỡng sôi động. Dọc con đường quanh hồ Đồng Đò, biển bán đất kèm số điện thoại được treo khắp nơi.
Khi phóng viên liên hệ với số điện thoại được treo trên tường bao mảnh đất ven hồ, một người đàn ông tự giới thiệu tên L. (trú xã An Khánh, Hà Nội) cho biết lô đất ven hồ Đồng Đò đã được bán nhưng vẫn còn 2 mảnh đất khác nằm cách hồ khoảng 2 km. Một lô rộng khoảng 400 m² đã có nhà ở và tường bao, được chào bán với giá 4 tỉ đồng; lô còn lại rộng khoảng 800 m², có nhà tạm, được rao với giá khoảng 6,4 tỉ đồng.
Để tạo thêm niềm tin, ông L. nhiều lần khẳng định các lô đất của mình có nguồn gốc nhận chuyển nhượng trực tiếp từ những hộ dân khai hoang đầu tiên, "không dính đất rừng", và đã có hồ sơ đo đạc địa chính từ nhiều năm trước. Theo người này, những khu đất đã có công trình từ trước sẽ thuận lợi hơn, còn các khu đất chưa xây dựng sẽ "vướng" vì có nhiều cơ quan chức năng đang quản lý. Tuy nhiên, việc xây dựng công trình kiên cố ở ven hồ Đồng Đò vẫn có thể làm được "nhưng tương đối tốn nhiều tiền".
Quy hoạch chồng lấn, xử lý chưa dứt điểm
Năm 1998, TP.Hà Nội phê duyệt quy hoạch rừng phòng hộ, đặc dụng Sóc Sơn với tổng diện tích 6.630 ha, gồm 4.212 ha rừng, 2.418 ha đất trống, đồi núi trọc. Tuy nhiên, việc lập quy hoạch tồn tại nhiều bất cập khi có sự chồng lấn với đất ở trong bản đồ địa chính năm 1993, 1994 vào quy hoạch đất rừng. Năm 2008, Hà Nội quyết định điều chỉnh toàn bộ khu vực này thành rừng phòng hộ bảo vệ môi trường với tổng diện tích còn 4.557 ha.
Tình trạng xâm phạm đất rừng Sóc Sơn kéo dài hàng chục năm và cơ quan thanh tra đã chỉ ra hàng nghìn vụ vi phạm đất rừng phòng hộ nhưng chưa được xử lý dứt điểm. Năm 2022, Hà Nội chỉ đạo các xã có rừng thực hiện rà soát hiện trạng rừng và đất lâm nghiệp để làm căn cứ điều chỉnh quy hoạch rừng nhưng đến nay việc này vẫn chưa hoàn tất.
