Chính phủ ban hành cơ chế ưu tiên mua nhà xã hội cho người bị thu hồi đất
Chính phủ vừa chính thức ban hành Nghị quyết 66.15/2026/NĐ-CP về một số cơ chế xử lý khó khăn, vướng mắc trong phát triển nhà ở xã hội. Một trong những điểm nổi bật của nghị quyết này là quy định người dân bị thu hồi đất ở, nhà ở vì mục đích quốc phòng, an ninh, hoặc vì lợi ích công cộng mà chưa được bồi thường bằng nhà ở, đất ở thì được mua, thuê mua nhà xã hội mà không phải bốc thăm. Quy định này đang thu hút sự quan tâm lớn từ dư luận và giới chuyên môn.
Phân tích từ góc độ pháp lý về tính công bằng
Trao đổi với báo chí, luật sư Nguyễn Văn Hậu, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài thương mại luật gia Việt Nam, cho rằng việc ban hành quy định ưu tiên người bị thu hồi đất tiếp cận nhà ở xã hội là hoàn toàn có cơ sở pháp lý và xã hội. Ông Hậu nhấn mạnh rằng người bị thu hồi đất là nhóm chịu tác động trực tiếp từ các quyết định phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước. Khi các dự án hạ tầng, khu đô thị hoặc công trình công cộng được triển khai, họ buộc phải thay đổi nơi ở và cả sinh kế, dẫn đến nhiều xáo trộn trong cuộc sống.
Do đó, việc ưu tiên để họ sớm ổn định chỗ ở được xem là sự bảo đảm công bằng thực chất, phù hợp với nguyên tắc bảo vệ quyền có chỗ ở và đảm bảo chỗ ở mới phải bằng hoặc tốt hơn nơi cũ. Luật sư Hậu phân tích thêm: "Trong bối cảnh nhiều địa phương đồng loạt triển khai các dự án quy mô lớn, nếu không có cơ chế ưu tiên cụ thể, người bị thu hồi đất sẽ phải cạnh tranh suất mua nhà ở xã hội với các nhóm khác, dễ dẫn đến tâm lý bất an và bất ổn xã hội."
Ông cũng cho biết: "Quy định này đồng nghĩa với việc Chính phủ đã xây dựng cơ chế, kiến tạo để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc phát triển nhà ở xã hội. Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các tỉnh dựa vào nhu cầu phát triển, đặc điểm của địa phương mình sẽ triển khai, phát triển nhà ở xã hội, tránh tạo áp lực lên nguồn cung."
Thách thức từ góc độ thị trường bất động sản
Từ góc độ thị trường, một chuyên gia trong lĩnh vực bất động sản chia sẻ rằng, trong những năm gần đây, tiến độ phát triển nhà ở xã hội dù được thúc đẩy nhưng vẫn chưa đáp ứng kịp nhu cầu thực tế. Do đó, việc bổ sung thêm một nhóm được ưu tiên mà không song hành với việc gia tăng quỹ nhà có thể dẫn đến khả năng cạnh tranh gay gắt hơn giữa các nhóm thụ hưởng.
Chuyên gia này cảnh báo: "Khi đó, chính sách nhân văn có thể vô tình tạo ra sự 'so bì' giữa người bị thu hồi đất và các nhóm yếu thế khác, như người có công với cách mạng, người khuyết tật, hoặc nữ giới. Điều này có thể làm giảm hiệu quả của chính sách nhà ở xã hội vốn nhằm hỗ trợ người thu nhập thấp."
Bên cạnh đó, nếu tiêu chí xác định đối tượng không rõ ràng, chẳng hạn như chưa làm rõ điều kiện về nhà ở hiện hữu, mức thu nhập sau đền bù, hay thời hạn được hưởng ưu tiên, thì nguy cơ phát sinh khiếu nại hoặc trục lợi chính sách là hiện hữu. Chuyên gia nhấn mạnh: "Nhà ở xã hội vốn được dành cho nhóm thu nhập thấp, do đó cần bảo đảm việc mở rộng diện ưu tiên không làm sai lệch mục tiêu ban đầu."
Chi tiết về các nhóm ưu tiên theo nghị quyết
Theo Nghị quyết 66.15/2026/NĐ-CP, nhóm mua nhà xã hội không cần bốc thăm bao gồm hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất, nhà ở vì mục đích quốc phòng, an ninh để phát triển kinh tế - xã hội nhưng chưa được bồi thường bằng nhà ở, đất ở. Nhóm này được ưu tiên mua, thuê mua nhà xã hội không phải bốc thăm và không phải đáp ứng điều kiện về nhà ở, thu nhập.
Đối với các nhóm ưu tiên khác theo quy định hiện hành, họ sẽ được bố trí mua nhà ở xã hội đến khi hết số lượng được bán trong dự án mà không cần bốc thăm. Các nhóm này gồm:
- Người có công với cách mạng
- Thân nhân liệt sĩ
- Người khuyết tật
- Người được bố trí tái định cư theo hình thức mua, thuê mua
- Nữ giới
Các trường hợp còn lại không thuộc nhóm ưu tiên sẽ phải bốc thăm để có suất mua nhà ở xã hội nếu tổng số hồ sơ đăng ký hợp lệ nhiều hơn nguồn cung mở bán. Khi đó, người dân cần đáp ứng điều kiện về mức thu nhập bình quân mỗi tháng tối đa 20 triệu đồng. Tương ứng với mức này, tổng thu nhập tối đa đối với 2 vợ chồng là 40 triệu đồng/tháng.
Nghị quyết này được kỳ vọng sẽ góp phần giải quyết những khó khăn trong phát triển nhà ở xã hội, đồng thời đảm bảo công bằng xã hội cho các nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng từ quá trình phát triển đô thị và hạ tầng.
