Sau hơn nửa năm đi vào hoạt động, Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại Đà Nẵng đã tạo được những dấu ấn ban đầu, mở ra động lực tăng trưởng mới cho thành phố. Tuy nhiên, để trung tâm phát triển đúng tầm, thu hút dòng vốn quốc tế và tạo dựng vị thế trong khu vực, Đà Nẵng cần lựa chọn hướng đi và những bước đột phá phù hợp.
Khởi đầu tốt, thách thức còn lớn
Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, việc xây dựng một trung tâm tài chính quốc tế là câu chuyện rất mới và khó. Cái khó không chỉ nằm ở mô hình, mà còn do nền tảng tài chính của Việt Nam hiện còn thấp, độ sâu thị trường chưa cao, kinh nghiệm quản trị và nguồn nhân lực chuyên nghiệp đều hạn chế. Trong khi đó, đất nước đang cùng lúc thực hiện nhiều nhiệm vụ lớn như sắp xếp lại bộ máy, tháo gỡ thủ tục, xử lý các dự án tồn đọng và tạo động lực tăng trưởng mới. Nguồn lực có hạn nhưng phải trải ra nhiều mặt trận, vì vậy việc tập trung xây dựng thể chế cho trung tâm tài chính cũng chịu những hạn chế nhất định.
Dù vậy, những kết quả bước đầu tại Đà Nẵng là đáng ghi nhận. Thành phố đã hình thành bộ máy vận hành, bố trí trụ sở và bước đầu thu hút được sự quan tâm của doanh nghiệp, nhà đầu tư. Hiện đã có hơn 10 thành viên tham gia, một số hồ sơ đang được xem xét và hàng chục đơn vị đăng ký tìm hiểu. PGS.TS Trần Đình Thiên nhận định: "Trong lĩnh vực tài chính quốc tế, cạnh tranh rất khốc liệt, không ai nhường thị phần cho ai. Vì vậy, việc một trung tâm mới hình thành đã tạo được tiếng vang ban đầu là điều đáng khích lệ."
Bộ máy mỏng, cần củng cố
Tuy nhiên, bộ máy vận hành hiện nay còn khá mỏng. Một trung tâm có cấu trúc phức tạp, yêu cầu chuyên môn rất cao nhưng bộ máy hiện chỉ hơn 20 người, trong đó nhiều vị trí lãnh đạo vẫn kiêm nhiệm. Đà Nẵng mới mời được một số chuyên gia quốc tế, nhưng họ cũng vừa bắt đầu công việc. Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, năng lực điều hành chưa thể hoàn thiện ngay, trong khi khuôn khổ thể chế vẫn đang định hình. Đây là lý do trung tâm cần thận trọng, không nên kết nạp thành viên bằng mọi giá. Việc tạm dừng tiếp nhận thêm thành viên để củng cố bộ máy, hoàn thiện quy trình và tăng cường nhân sự chuyên nghiệp là cần thiết. Ông nhấn mạnh: "Không thể mặc một bộ áo thể chế đẹp nhưng bên trong lại thiếu năng lực vận hành, thiếu dòng tiền và thiếu sản phẩm tài chính."
Đà Nẵng cần tiếp tục mời được những chuyên gia giỏi, đặc biệt là người có kinh nghiệm vận hành các trung tâm tài chính quốc tế. Nhưng nhân lực hàng đầu thế giới luôn có chi phí rất cao. Đây không chỉ là bài toán riêng của Đà Nẵng mà cần cơ chế và sự hỗ trợ ở tầm quốc gia.
Không nên đòi hỏi dòng vốn đến ngay
Về vấn đề "cởi trói" thể chế, PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng trung tâm này chưa có thể chế hoàn chỉnh để nói rằng đang bị trói. Điều cần tránh là mang toàn bộ tư duy quản lý tài chính cũ vào một mô hình mới, rồi đặt ra hàng loạt rào cản, lệnh cấm và sau đó lại đi tháo gỡ. "Cởi trói ở đây trước hết là bỏ tư duy cũ. Trung tâm tài chính tương lai sẽ gắn với tài sản số, token, các dòng vốn xuyên biên giới quy mô lớn và nhiều sản phẩm chưa từng xuất hiện. Không thể dùng cách quản lý thị trường tài chính trước đây để áp vào," ông nói. Những gì trong hệ thống hiện hành còn phù hợp thì có thể kế thừa để tiết kiệm nguồn lực, nhưng nguyên tắc phải là cái cũ phục vụ cái mới, chứ không phải bắt cái mới phải phù hợp với cái cũ.
Trung tâm tài chính quốc tế là mô hình ở trình độ cao. Nếu vì khó mà thay việc xây dựng thể chế mới bằng một số chính sách ưu đãi thì dễ dẫn tới méo mó. Ưu đãi vẫn cần, chẳng hạn chính sách thuế cạnh tranh, nhưng đó phải được coi là điều kiện vốn có của mô hình tương lai, chứ không phải sự ưu ái ngắn hạn.
Về kỳ vọng trung tâm tài chính có thể sớm đáp ứng nguồn vốn lớn để Đà Nẵng tăng trưởng hai con số, PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng không nên nghĩ lập trung tâm tài chính là ngay lập tức có thể thu hút tiền về cho tăng trưởng. Hai việc này tương đối độc lập. Đà Nẵng phải huy động nguồn lực cho tăng trưởng hai con số dựa trên một tính toán tổng thể và nền tảng nội lực mạnh hơn. Trung tâm tài chính nếu làm tốt cũng phải mất vài năm mới bắt đầu phát huy hiệu quả, chưa kể những rủi ro có thể phát sinh. Nếu bắt trung tâm phải lập tức dẫn vốn, gánh một phần lớn mục tiêu tăng trưởng thì áp lực sẽ quá lớn. Khi nền tảng chưa vững mà dòng tiền đổ vào quá nhanh, rủi ro cũng có thể tăng theo.
Ưu tiên xây dựng nền tảng trong 2-3 năm đầu
Theo ông, hai hoặc ba năm đầu nên ưu tiên xây thể chế, hoàn thiện bộ máy, đào tạo nhân lực, thử nghiệm sản phẩm và ứng dụng công nghệ, kể cả trí tuệ nhân tạo. Không nên đòi hỏi thành quả tài chính quá sớm. Sau ba đến năm năm, khi nền tảng đủ chắc, dòng vốn và các định chế quốc tế mới có thể tham gia mạnh hơn. Khi đó, trung tâm tài chính cùng khu thương mại tự do sẽ trở thành động lực dài hạn, giúp Đà Nẵng tiến gần hơn đến mục tiêu trở thành cực tăng trưởng và trung tâm dẫn dắt khu vực.
