TP.HCM vừa đề xuất Chính phủ cho phép chuyển đổi một phần quỹ nhà tái định cư (TĐC) không còn nhu cầu sử dụng, khai thác kém hiệu quả sang nhà ở xã hội (NƠXH). Đây được xem là hướng đi đúng đắn nhằm giải quyết tình trạng lãng phí tài sản công và thiếu hụt nhà ở cho người thu nhập thấp.
Hiện trạng quỹ nhà tái định cư
Tính đến đầu tháng 6, TP.HCM đang quản lý 10.449 căn hộ TĐC thuộc tài sản công, trong đó có 8.182 căn chưa được bố trí sử dụng, bao gồm 3.790 căn thuộc diện đấu giá. Phần lớn quỹ nhà này nằm trên địa bàn thành phố trước khi sáp nhập và được phân bổ cho các dự án đầu tư công. Tuy nhiên, nhiều căn hộ đến nay vẫn chưa phát sinh nhu cầu hoặc không được khai thác hiệu quả, dẫn đến tình trạng bỏ hoang, xuống cấp.
Hướng đi đúng đắn
Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM, cho rằng đây là một quyết định rất đúng đắn. Ông nhấn mạnh: "Thời gian qua, hàng chục ngàn tỉ đồng ngân sách đã được đầu tư xây dựng các khu TĐC. Thực tế nhiều dự án rơi vào cảnh 'tối đèn, không người ở', khiến nhà nước mỗi năm phải chi hơn 70 tỉ đồng duy tu, bảo dưỡng, trong khi hàng triệu người lao động sống trong nhà trọ chật chội". Ông dẫn chứng khu TĐC Thủ Thiêm rộng hơn 38 ha với hàng chục ngàn căn hộ bỏ hoang nhiều năm, và khu TĐC xã Vĩnh Lộc 28 ha với gần 2.000 căn hộ không thang máy, thiếu tiện ích.
Lợi ích kinh tế và an sinh
Ông Châu nhấn mạnh chuyển đổi không chỉ là "đổi tên" mà là sử dụng hiệu quả tài sản công. Nếu tiếp tục bỏ trống, chi phí duy tu, bảo vệ, vận hành sẽ ngày càng lớn, giá trị tài sản hao mòn. Chuyển sang NƠXH giúp khai thác đúng công năng, giảm áp lực đầu tư xây mới. TP.HCM được giao hoàn thành gần 200.000 căn NƠXH đến năm 2030, riêng giai đoạn 2026-2030 phải phát triển hơn 181.000 căn. Tận dụng quỹ nhà sẵn có là giải pháp nhanh hơn, hiệu quả hơn so với xây mới hoàn toàn.
Kinh nghiệm từ Singapore
TS Trần Việt Anh, Phó hiệu trưởng phụ trách Trường ĐH Hùng Vương, đồng tình và dẫn ví dụ khu Tanglin Halt tại Singapore: sau khi di dời cư dân, quỹ căn hộ được sửa chữa và đưa vào chương trình nhà ở tạm thời cho các gia đình chờ nhận nhà mới. "Điểm tương đồng là nhà nước chủ động điều chỉnh mục đích sử dụng quỹ nhà công theo nhu cầu thực tế, thay vì để bỏ trống và xuống cấp", ông nói.
Khuyến cáo và giải pháp
TS Trần Việt Anh khuyến cáo không nên chuyển đổi đồng loạt, cần rà soát từng dự án dựa trên chất lượng công trình, vị trí, kết nối giao thông, trường học, y tế, việc làm. Phải làm rõ giá trị tài sản, phương án xử lý vốn ngân sách, cơ chế bán hoặc cho thuê, trách nhiệm bảo trì và tiêu chí xét duyệt người thụ hưởng. Nếu giá bán hoặc giá thuê vượt khả năng chi trả của nhóm thu nhập thấp thì mục tiêu an sinh sẽ không đạt được.
Chuyển đổi một phần quỹ nhà TĐC bỏ hoang thành NƠXH là giải pháp "một mũi tên trúng nhiều đích": giảm lãng phí tài sản công, bổ sung nhanh nguồn cung NƠXH, tiết kiệm ngân sách, thúc đẩy an sinh và góp phần hoàn thành mục tiêu phát triển gần 200.000 căn NƠXH của TP.HCM đến năm 2030. Điều quan trọng là Chính phủ cần sớm có cơ chế pháp lý linh hoạt để địa phương triển khai, biến những khu nhà từng bị xem là "khối bê tông ngủ quên" thành mái ấm cho hàng chục ngàn người lao động.
