TPHCM đứng trước lựa chọn khó khăn về phát triển kinh tế tầm thấp
Thành phố Hồ Chí Minh đang đối mặt với một quyết định không hề dễ dàng trong việc khai thác kinh tế tầm thấp (Low-Altitude Economy - LAE) như một động lực tăng trưởng mới. Vấn đề cốt lõi là cách mở không gian này mà không rơi vào hai trạng thái không mong muốn: hoặc quá nhanh chóng dẫn đến thiếu nền tảng pháp lý và dữ liệu, hoặc quá thận trọng khiến cơ hội bị bỏ lỡ. LAE không chỉ là công nghệ "biết bay" mà còn là phép thử về năng lực thể chế, hạ tầng dữ liệu và sự sẵn sàng của thành phố trong việc xã hội hóa một không gian vốn được kiểm soát chặt chẽ.
Khung pháp lý còn thiếu và đề xuất từ chuyên gia
Theo tiến sĩ Lê Nết từ Công ty Luật LNT & Partners, LAE được hiểu đơn giản là hoạt động kinh tế ở độ cao dưới 1.000 mét, trong khi nhiều nước quy định mức này lên đến 3.000 mét hoặc hơn. Tuy nhiên, khái niệm này chưa được định nghĩa trong Luật Hàng không 2025 có hiệu lực từ ngày 1/7 tới, và hy vọng sẽ được làm rõ trong nghị định hướng dẫn. Ông thẳng thắn chỉ ra những khó khăn hiện tại: việc xin giấy phép bay còn phức tạp, phương tiện bay thiếu quy định về tiêu chuẩn, đăng ký, bảo hiểm, và người điều khiển chưa có chứng chỉ phù hợp.
Ông Lê Nết đề xuất Việt Nam nên học hỏi mô hình Trung Quốc, nơi việc "cấp phép ngay trong ngày" đã được áp dụng tại 6 thành phố lớn nhờ hạ tầng Hệ thống quản lý vận hành giao thông máy bay không người lái (UTM) sẵn sàng. Ông nhấn mạnh: "Câu trả lời không phải là nhanh hay chậm, mà là cần sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Khi đã sẵn sàng, nên hành động nhanh chóng để nắm bắt cơ hội." Ông đề xuất mở sandbox thử nghiệm tại TPHCM, Đà Nẵng, Huế, tương tự cách Trung Quốc đã làm, và kêu gọi một nghị định hướng dẫn để hợp pháp hóa việc thử nghiệm vào năm 2026.
Bước đi tiên phong của TPHCM và những thách thức
Trong khi hành lang pháp lý còn chờ hoàn thiện, TPHCM đã có những bước tiến đáng chú ý. Ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM, cho biết thành phố đã vận dụng cơ chế đặc thù để khai trương tuyến giao hàng bằng UAV đầu tiên tại Việt Nam giữa hai bưu cục ở xã Cần Giờ và phường Vũng Tàu vào ngày 12/2. Đây là cột mốc quan trọng, thể hiện quyết tâm đưa công nghệ vào phục vụ đời sống, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế số.
Tuy nhiên, những bước đi tiên phong cũng làm lộ ra các "nút thắt" trong hệ sinh thái LAE. Tiến sĩ Lương Việt Quốc, CEO Công ty CP Real-time Robotics, chỉ ra rằng Việt Nam thiếu các lớp nền tối thiểu để thí điểm và nghiên cứu vận hành. Ví dụ, việc nhập khẩu thiết bị như bộ phận phát sóng Wifi 6 vẫn chưa được phép, buộc doanh nghiệp phải thực hiện nghiên cứu và phát triển ở nước ngoài, làm tăng chi phí và giảm tính cạnh tranh. Ngoài ra, thiếu hành lang bay thử nghiệm được cấp phép, đặc biệt cho các bài bay tầm xa, khiến việc kiểm thử và hoàn thiện sản phẩm drone bị trì trệ.
Nền tảng dữ liệu và tư duy quản trị
Các nhà khoa học nhấn mạnh tầm quan trọng của nền tảng dữ liệu đối với LAE. PGS.TS. Lê Trung Chơn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển bền vững, cho rằng LAE không chỉ là "bay" mà còn là cách quản lý không gian tầm thấp, dữ liệu và rủi ro. Ông khẳng định: "Đô thị thông minh bắt đầu từ khả năng hiểu đúng không gian đô thị bằng dữ liệu đáng tin cậy. Nếu không làm chủ được mặt đất bằng Trí tuệ địa không gian (GeoINT), mọi hoạt động trên không đều thiếu nền tảng."
PGS.TS. Huỳnh Quyền, Hiệu trưởng Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TPHCM, đồng tình rằng LAE cần sự hội tụ của ba trụ cột: GeoINT, năng lực thể chế và quản trị đạo đức. Ông nhấn mạnh thông điệp "Đi chậm hơn một chút để không đi sai" không phải là dè dặt, mà là sự trưởng thành cần thiết để tích lũy dữ liệu, hoàn thiện pháp lý và xây dựng niềm tin xã hội. Vai trò của Nhà nước ở đây không chỉ là cấp phép, mà còn là kiến tạo hệ sinh thái, đầu tư vào hạ tầng dữ liệu và thiết lập luật chơi minh bạch.
Điều kiện cần và đủ cho xã hội hóa bầu trời
Từ các góc nhìn chuyên gia, có thể thấy xã hội hóa bầu trời đòi hỏi nhiều yếu tố hơn là chỉ mở thêm các tuyến bay drone. Điều kiện cần đầu tiên là hành lang pháp lý rõ ràng. Thứ hai là hạ tầng quản lý, bao gồm UTM được xây dựng và kết nối với hệ thống không lưu truyền thống, cùng cơ chế số hóa vùng cấm bay. Thứ ba là dữ liệu địa không gian 3D liên thông để hiểu và quản lý thành phố như một thực thể sống động.
Nhưng điều kiện đủ có lẽ nằm ở niềm tin: niềm tin rằng đổi mới không đối lập với an ninh, doanh nghiệp có thể hợp tác với Nhà nước trong mô hình PPP, và lợi ích dài hạn được ưu tiên. TPHCM đã có những bước cất cánh đầu tiên, nhưng để LAE thực sự trở thành "tầng kinh tế mới", thành phố cần một hệ sinh thái biết quản trị. Mở cửa bầu trời không chỉ là hành động kỹ thuật, mà là một lựa chọn thể chế, và với một đô thị phức tạp như TPHCM, con đường "trưởng thành" có lẽ vẫn là an toàn nhất để vươn mình.
