TP.HCM: Chuyển đổi xanh và hiện đại hóa công nghiệp để duy trì vị thế đầu tàu
Để duy trì vị thế đầu tàu kinh tế và đạt mục tiêu tăng trưởng cao, Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) phải giải quyết bài toán chuyển đổi xanh trong lĩnh vực công nghiệp. Theo ông John Campbell, Giám đốc dịch vụ bất động sản công nghiệp Savills Việt Nam, việc chuyển từ công nghiệp thâm dụng lao động sang công nghệ cao và sản xuất xanh không còn là lựa chọn mà là yêu cầu sống còn. Ông nhấn mạnh rằng tái định vị các khu công nghiệp (KCN) nội đô và thay đổi danh mục thu hút đầu tư là những bước cấp thiết để phát triển bền vững và tăng đóng góp của công nghiệp vào tăng trưởng kinh tế.
Tận dụng lợi thế từ 'siêu đô thị' mở rộng
Với việc hình thành một đơn vị hành chính mở rộng, TP.HCM đang tạo ra một cụm công nghiệp - dịch vụ có tính bổ trợ mạnh mẽ. Thành phố này tiếp tục đóng vai trò trung tâm về dịch vụ, công nghệ cao, nghiên cứu và phát triển (R&D), cũng như tài chính của khu vực. Bình Dương (cũ) đóng góp một cụm sản xuất phát triển hàng đầu với dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) ổn định và kinh nghiệm lâu năm trong phát triển KCN. Trong khi đó, Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) hoàn thiện hệ thống với cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, khu thương mại tự do (FTZ), các KCN lọc hóa dầu và công nghiệp nặng, cùng các dự án điện khí LNG mới.
Từ góc nhìn nhà đầu tư, những lợi thế này tạo nên một hệ sinh thái công nghiệp - logistics thống nhất và hiệu quả hơn. Các ngành công nghệ cao và công nghiệp hỗ trợ có thể đặt gần nguồn nhân lực chất lượng của TP.HCM, trong khi sản xuất trung và cao cấp mở rộng tại Bình Dương (cũ) và hàng hóa khối lượng lớn được vận chuyển thuận lợi qua Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ). Việc các cảng biển, sân bay và mạng lưới cao tốc nằm trong cùng một vùng đô thị mở rộng giúp nâng cao độ tin cậy của chuỗi cung ứng, một yếu tố quan trọng được các nhà sản xuất ưu tiên khi đa dạng hóa hoạt động tại châu Á.
Điều chỉnh chiến lược thu hút đầu tư
Để duy trì tăng trưởng công nghiệp nhưng đồng thời giảm phụ thuộc lao động, nâng cao hiệu quả môi trường và hướng tới công nghệ cao, TP.HCM cần xem xét điều chỉnh chiến lược thu hút đầu tư theo các xu hướng quốc gia đang nổi lên. Việt Nam đang dịch chuyển mạnh sang công nghiệp công nghệ cao, sản xuất số và công nghiệp xanh, tạo cơ hội để thành phố ưu tiên các dự án có hàm lượng công nghệ lớn hơn, gắn với R&D và năng suất cao.
Việc này cần được hỗ trợ bằng hạ tầng sẵn sàng, bao gồm nguồn điện ổn định, hệ thống xử lý nước thải chất lượng cao và mạng lưới giao thông kết nối tốt, cùng với phát triển nguồn nhân lực thông qua hợp tác với các trường đại học và cơ sở đào tạo nghề. Song song đó, điều hướng các ngành thâm dụng lao động sang những khu vực phù hợp hơn ngoài khu lõi đô thị sẽ giúp tối ưu hóa sử dụng đất và cho phép TP tập trung vào các ngành công nghiệp giá trị cao.
Cơ hội mới và giải pháp cho KCN cũ
Dù bối cảnh toàn cầu còn nhiều bất định, khu vực phía Nam vẫn thu hút mạnh dòng FDI vào lĩnh vực sản xuất và chế biến nhờ môi trường vĩ mô ổn định và hạ tầng ngày càng hoàn thiện. Cơ hội đang mở ra trong các ngành như bán dẫn, điện tử, sản xuất liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), cơ khí chính xác, dược phẩm, năng lượng sạch và logistics hiện đại. Nhà đầu tư đánh giá cao khu vực nhờ khả năng kết nối cảng nước sâu, lực lượng lao động lớn và mạng lưới nhà cung cấp tập trung.
Đối với các KCN đã phát triển nhiều năm và sắp hết hạn hoạt động, cần có giải pháp linh hoạt. Với những khu nằm trong khu vực đô thị hóa cao, tái phát triển theo hướng các chức năng công nghiệp có giá trị gia tăng cao hơn như nhà xưởng nhiều tầng, trung tâm R&D, sản xuất sạch hoặc dịch vụ - công nghiệp là phù hợp. Với các khu vẫn còn quỹ đất và nhu cầu công nghiệp ổn định, cải tạo - nâng cấp tại chỗ theo mô hình KCN sinh thái là khả thi, bao gồm nâng cấp hệ thống xử lý nước thải, cải thiện hiệu quả năng lượng và thúc đẩy liên kết kinh tế tuần hoàn.
Bài học từ các quốc gia phát triển
Các nền kinh tế phát triển đã xử lý quỹ đất công nghiệp nội đô xuống cấp thông qua kết hợp giữa cải tạo môi trường, di dời theo giai đoạn và tái phát triển theo hướng sạch hơn, có giá trị gia tăng cao hơn. Thành công thường dựa trên ba nguyên tắc: hướng dẫn rõ ràng về xử lý ô nhiễm, đầu tư vào hạ tầng hiện đại và xác định rõ vai trò mới cho khu đất. Đối với TP.HCM, những bài học phù hợp nhất mang tính thực tiễn, bao gồm lập kế hoạch sớm cho công tác xử lý môi trường, nâng cấp hạ tầng giao thông và kỹ thuật trước khi thu hút ngành nghề mới, và định hướng tái sử dụng phản ánh nhu cầu thị trường.
Định hướng tương lai và ý kiến chuyên gia
Theo ông John Campbell, việc đảm bảo nguồn điện ổn định, hệ thống xử lý nước thải hiện đại và tăng khả năng chống ngập là những yêu cầu cấp thiết khi chuyển đổi công nghiệp. Định hướng sang điện tử, bán dẫn, dược phẩm, sản xuất sạch và các dịch vụ hỗ trợ sẽ phụ thuộc vào mức độ kết nối giữa các khu này với Khu Công nghệ cao TP.HCM và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của thành phố.
Ông Hardy Diec, Giám đốc điều hành Tập đoàn KCN Việt Nam, nhấn mạnh rằng ba trung tâm sản xuất, dịch vụ và cảng biển quan trọng nhất phía Nam được đặt trong một cấu trúc thống nhất của 'siêu đô thị' TP.HCM tạo ra quy mô và chiều sâu kinh tế chưa từng có. Lợi thế cạnh tranh mới thể hiện rõ trong khả năng thu hút các dự án FDI quy mô lớn, đặc biệt trong điện tử, bán dẫn hay trung tâm dữ liệu. Sự thống nhất về mặt thể chế cho phép TP điều phối quy hoạch vùng hiệu quả hơn, cải thiện tốc độ và chất lượng ra quyết định, một yếu tố được nhà đầu tư đánh giá cao.
Ông Diec cũng cho rằng TP.HCM đang chủ động dịch chuyển sang các ngành có giá trị cao hơn, ít phát thải hơn và đòi hỏi hàm lượng trí tuệ lớn, phù hợp với xu hướng chung của các siêu đô thị trong khu vực. Các doanh nghiệp có năng lực công nghệ, tiêu chuẩn môi trường cao, cam kết đầu tư dài hạn và sẵn sàng tham gia vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo nên được ưu tiên để xây dựng nền công nghiệp bền vững và có sức lan tỏa mạnh mẽ.
