Sáng 25/6, UBND TP.HCM tổ chức hội thảo khoa học '50 năm Thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh: Dấu ấn lịch sử, khát vọng phát triển và đột phá thể chế', hướng đến kỷ niệm 50 năm ngày Sài Gòn - Gia Định chính thức mang tên Bác (2/7/1976-2/7/2026). Tại đây, các nguyên lãnh đạo và chuyên gia đã hiến kế để thành phố vươn mình thành siêu đô thị trong kỷ nguyên mới.
Ba bất cập cần tập trung giải quyết
Ông Phạm Chánh Trực, nguyên Phó bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TP.HCM, nhấn mạnh: 'Thành phố mang tên Bác là vinh dự cao quý. Chúng ta tự hào là công dân của thành phố lịch sử, tự tin gánh vác trách nhiệm là đầu tàu kinh tế và động lực của vùng'. Tuy nhiên, ông chỉ ra ba bất cập lớn.
Thứ nhất, TP.HCM cần tổ chức cơ sở để người dân làm chủ thực chất. Hiện nay, người dân vẫn chưa thực sự làm chủ những vấn đề sát sườn như rác thải, ma túy vì coi đó là việc của nhà nước. Ông đề xuất thí điểm mô hình 'xã, phường xã hội chủ nghĩa' để xây dựng môi trường sống thân thiện.
Thứ hai, cần tách bạch rõ ràng giữa chức năng quản lý và chức năng tổ chức xây dựng, vì hiện hai chức năng này còn nhập nhằng, gây khó khăn cho quản trị đô thị đặc biệt, khiến cơ cấu kinh tế nghiêng về dịch vụ mà thiếu các nhà máy chế biến sản xuất.
Thứ ba, ông Phạm Chánh Trực góp ý TP.HCM cần nghiên cứu ngay từ bây giờ phương thức sản xuất cho giai đoạn sau năm 2045, khi cả nước dự kiến kết thúc thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
Bốn tư duy đổi mới để chuyển đổi mô hình tăng trưởng
TS Trần Du Lịch trình bày tham luận, mường tượng nếu TP.HCM tăng trưởng GRDP bình quân 10%/năm trong 10 năm từ 2026 đến 2035, quy mô kinh tế năm 2030 sẽ đạt 193 tỷ USD; năm 2035 đạt 310 tỷ USD (bằng GDP của cả nước giai đoạn 2016-2017); GRDP bình quân đầu người đạt khoảng 20.000 USD (giả định dân số 15,5 triệu người).
Ông nhìn nhận một đô thị đáng sống không chỉ đo bằng GRDP bình quân đầu người, nhưng tăng trưởng kinh tế cao và ổn định vẫn là gốc của vấn đề. 'Trọng tâm của quá trình chuyển đổi này không chỉ nằm ở công nghệ, mà trước hết là ở chính sách và thể chế. Cần nhận thức rằng thành phố đang đứng trước thời cơ thuận lợi là 2 điểm nghẽn cố hữu gồm thể chế và hạ tầng giao thông đang được tháo gỡ một cách mạnh mẽ', ông cho hay.
TS Trần Du Lịch kiến nghị TP.HCM đổi mới tư duy về chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Trước hết là xây dựng niềm tin dài hạn, bao gồm bộ máy hành chính đáp ứng yêu cầu triển khai Luật Đô thị đặc biệt; mạnh dạn thí điểm cơ chế vượt trội theo tinh thần 'sandbox chính sách' cho các lĩnh vực mới như Fintech, AI, kinh tế nền tảng, trung tâm tài chính quốc tế; cải cách thủ tục hành chính, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và môi trường pháp lý minh bạch. 'Thể chế phải đi trước một bước, nếu không, công nghệ sẽ bị trói buộc', ông nhấn mạnh.
Thứ hai, tập trung nguồn lực phát triển hạ tầng chiến lược: giao thông kết nối với cảng biển, cảng hàng không, ICD, hệ thống logistics; bảo đảm tiến độ đường sắt đô thị giai đoạn 2026-2035; phát triển hạ tầng số, năng lượng tái tạo phục vụ chuyển đổi xanh.
Thứ ba, tái cấu trúc không gian và ngành kinh tế theo hướng công nghệ cao, ưu tiên bán dẫn, thiết kế chip, công nghệ sinh học, năng lượng sạch, logistics thông minh, dịch vụ tài chính; triển khai Trung tâm Tài chính Quốc tế và khu thương mại tự do Cái Mép Hạ. Các khu công nghệ cao, trung tâm R&D, vườn ươm khởi nghiệp phải là hạt nhân của hệ sinh thái sáng tạo, gắn kết Nhà nước - doanh nghiệp - trường đại học. Thu hút FDI thế hệ mới phải đặt mục tiêu chuyển giao công nghệ và nội địa hóa tri thức lên hàng đầu.
Cuối cùng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và hạ tầng số: cải cách giáo dục, đào tạo STEM, bán dẫn, AI, tự động hóa; tăng liên kết doanh nghiệp - đại học - viện nghiên cứu; thu hút chuyên gia quốc tế, Việt kiều, nhân tài bằng chính sách đãi ngộ cạnh tranh. Ông nhấn mạnh đầu tư cho giáo dục STEM, kỹ năng số và chính quyền số phải được xem như hạ tầng thiết yếu tương đương điện, nước, giao thông.
Theo TS Trần Du Lịch, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao trong vòng 20 năm tới, TP.HCM với vai trò động lực tăng trưởng cần chuyển đổi từ mô hình tăng trưởng nhờ vốn sang mô hình tăng trưởng nhờ tri thức, nâng cao đóng góp của năng suất và đổi mới sáng tạo, từng bước trở thành trung tâm công nghệ, tài chính, khởi nghiệp của Đông Nam Á.
