Ông Nguyễn Duy Ngọc, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách, vừa công bố nghiên cứu khả thi về việc xây dựng một khu kinh tế đặc biệt tại Việt Nam. Theo ông, mô hình này không chỉ nhằm thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài mà còn tạo động lực cải cách thể chế trong nước.
Động lực của đề xuất
Nghiên cứu chỉ ra rằng các khu kinh tế đặc biệt hiện hữu như Vân Phong, Phú Quốc hay Quảng Ninh đều chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng do vướng mắc về cơ chế quản lý và hạ tầng. Ông Ngọc nhấn mạnh: "Cần thiết lập một khu vực thí điểm với cơ chế vượt trội, tự chủ ngân sách và thủ tục hành chính đơn giản hơn".
Đề xuất tập trung vào việc áp dụng khung pháp lý đặc thù, miễn giảm thuế trong 15 năm, và cho phép thành lập các tổ chức tài chính nước ngoài. Theo ông, các chính sách này phải đi kèm với cam kết minh bạch và chống tham nhũng để tạo niềm tin cho nhà đầu tư.
Phạm vi và lộ trình
Khu kinh tế đặc biệt dự kiến được triển khai tại một huyện ven biển thuộc tỉnh Khánh Hòa, với tổng diện tích khoảng 50.000 ha. Giai đoạn 1 kéo dài 3 năm với trọng tâm xây dựng hạ tầng cảng biển, khu công nghiệp xanh và đô thị thông minh. Tổng vốn đầu tư dự kiến 12 tỷ USD từ cả ngân sách và tư nhân.
Ông Nguyễn Duy Ngọc cho rằng nếu thành công, khu kinh tế này có thể đóng góp 2% GDP quốc gia vào năm 2030, đồng thời tạo ra 300.000 việc làm trực tiếp và gián tiếp. "Đây là cơ hội để Việt Nam thử nghiệm những cải cách thể chế trước khi nhân rộng ra cả nước", ông nói thêm.
Phản biện và ủng hộ
Nhiều chuyên gia bày tỏ ủng hộ nghiên cứu, nhưng cũng cảnh báo về rủi ro chênh lệch vùng miền và áp lực lên ngân sách. PGS.TS Nguyễn Đức Thành, nguyên Viện trưởng Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách, đánh giá: "Đây là hướng đi đúng, nhưng cần có lộ trình rõ ràng và cơ chế giám sát độc lập".
Một số khác cho rằng thành công phụ thuộc vào năng lực điều hành và sự phối hợp giữa trung ương và địa phương. Ông Ngọc đồng tình và khẳng định sẽ phối hợp với các bộ ngành để xây dựng đề án chi tiết, trình Quốc hội phê duyệt vào năm 2026.
Ý nghĩa chiến lược
Khu kinh tế đặc biệt mới không chỉ là công cụ kinh tế mà còn là bài toán chính sách về đổi mới quản trị. Nghiên cứu của ông Nguyễn Duy Ngọc mở ra hướng tiếp cận khác biệt, ưu tiên chất lượng tăng trưởng và hội nhập sâu. "Việt Nam cần một bước đột phá về thể chế để không bị tụt hậu so với các nước trong khu vực", ông kết luận.
