Luật Thủ đô 2026 chính thức được Quốc hội thông qua với sự ủng hộ áp đảo
Chiều ngày 23/4/2026, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật Thủ đô năm 2026 với số phiếu tán thành lên tới 488/492 đại biểu tham gia. Ngay sau khi kết quả được công bố, toàn bộ đại biểu đoàn thành phố Hà Nội đã đồng loạt đứng dậy vỗ tay chúc mừng sự kiện quan trọng này. Sự kiện đánh dấu bước ngoặt trong việc thể chế hóa các nghị quyết của Bộ Chính trị, đặc biệt là Nghị quyết số 02, nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật.
Phân cấp, phân quyền toàn diện cho chính quyền Thủ đô
Trước khi thông qua luật, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng, đã trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo. Theo đó, cơ quan soạn thảo đã rà soát tổng thể để bảo đảm phân cấp, phân quyền thực chất và toàn diện cho chính quyền Thủ đô. Điều này đi kèm với việc thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực, tăng cường trách nhiệm giải trình và đảm bảo minh bạch trong tổ chức thực hiện.
Luật quy định rõ thẩm quyền giữa các cấp chính quyền thành phố: Hội đồng nhân dân (HĐND) sẽ quyết định các chính sách lớn; Ủy ban nhân dân (UBND) quy định trình tự, thủ tục tổ chức thực hiện; và Chủ tịch UBND chịu trách nhiệm chỉ đạo, điều hành và phối hợp thực hiện.
Quyền quyết định chính sách đặc biệt cho các dự án lớn
Một điểm nhấn quan trọng của Luật Thủ đô 2026 là trao quyền cho HĐND thành phố được quyết định áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt đối với các dự án lớn và quan trọng. Việc này được thực hiện trên cơ sở có sự đồng ý của cấp có thẩm quyền và sau khi tham vấn các Bộ, ngành liên quan. Ngoài ra, luật cũng cho phép gia hạn thời gian không quá 6 tháng để hoàn thiện điều kiện khởi công xây dựng đối với các dự án thực hiện theo Nghị quyết số 258 của Quốc hội.
Luật còn quy định cụ thể về việc HĐND thành phố có quyền quyết định chính sách, tiêu chí cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị. Mục tiêu là nhằm xử lý các vấn đề về mật độ dân cư, môi trường và phát triển đô thị bền vững.
Hoàn thiện các lĩnh vực then chốt
Luật Thủ đô 2026 kế thừa và phát triển nhiều quy định từ Luật Thủ đô 2024, đồng thời bổ sung các cơ chế mới:
- Lĩnh vực y tế: Quy định rõ trách nhiệm của các cơ sở y tế trên địa bàn trong việc hỗ trợ hệ thống y tế Thủ đô, đặc biệt trong cấp cứu ngoại viện và phối hợp chăm sóc sức khỏe.
- Giáo dục: Cho phép UBND thành phố bổ sung chương trình giáo dục địa phương mà không làm thay đổi mục tiêu, nội dung cốt lõi của chương trình giáo dục quốc gia.
- Quản lý tài chính, ngân sách: Luật được chỉnh lý theo hướng kế thừa quy định hiện hành, không ban hành chính sách ưu đãi thuế vượt khung pháp luật chung. Đồng thời, bổ sung cơ chế linh hoạt trong điều hành ngân sách để đáp ứng yêu cầu phát triển và ổn định kinh tế vĩ mô.
Khẳng định vai trò trung tâm của Thủ đô và mở rộng liên kết vùng
Dự thảo luật cũng được chỉnh lý để khẳng định vai trò trung tâm, dẫn dắt của Thủ đô trong cả nước. Khái niệm “Vùng Thủ đô” được thiết kế theo hướng mở và linh hoạt, tạo cơ chế để các địa phương chủ động tham gia liên kết. Các địa phương này được phép áp dụng quy định của Luật Thủ đô khi thực hiện dự án chung và sử dụng ngân sách địa phương để đầu tư liên vùng, giải quyết các vấn đề về hạ tầng, môi trường và dịch vụ thiết yếu.
Quy định về loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý
Luật hoàn thiện quy định về loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý đối với trường hợp thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục và không vụ lợi nhưng vẫn phát sinh thiệt hại. Tuy nhiên, đây không phải là điều kiện duy nhất mà được đặt trong tổng thể cơ chế kiểm soát quyền lực, giám sát và trách nhiệm giải trình. Luật cũng không bổ sung tiêu chí “chuẩn mực chuyên môn” do chưa có nội hàm pháp lý thống nhất, nhằm tránh gây khó khăn trong áp dụng thực tế.
Các luật khác được thông qua cùng phiên họp
Ngoài Luật Thủ đô 2026, Quốc hội cũng đã thông qua một loạt luật mới và sửa đổi trong phiên họp chiều nay, bao gồm: Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), Luật Hộ tịch (sửa đổi), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi), cùng các nghị quyết liên quan đến cơ chế phối hợp và chính sách đặc thù trong giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.
Sự kiện này không chỉ mang ý nghĩa pháp lý quan trọng đối với Hà Nội mà còn được xem là tiền đề để các đô thị khác, như Thành phố Hồ Chí Minh, xây dựng luật đô thị đặc biệt trong tương lai, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trên cả nước.
