Giữa năm 2026, thị trường kim cương Việt Nam rơi vào khủng hoảng khi niềm tin của người tiêu dùng bị lung lay nghiêm trọng. Chị Vũ Ngọc Lê (ngụ đường Cách Mạng, phường Nhiêu Lộc, TP.HCM) dự định bán chiếc nhẫn kim cương 6,8 ly mua cách đây 2 năm với giá hơn 200 triệu đồng. Chị cho biết bản thân hoang mang vì không có kiến thức về kim cương, chỉ tin tưởng người bán, dù viên kim cương có đầy đủ giấy tờ.
Nguyên nhân khủng hoảng: Thiếu minh bạch và vụ bắt giữ giám đốc P-Lab
Thị trường kim cương Việt Nam tồn tại nhiều vấn đề kéo dài: giá bán lẻ cao nhưng giá thu mua thấp, thiếu minh bạch về định giá, người mua khó bán lại (chỉ bán được cho nơi đã mua với mức chênh lệch khoảng 20%). Người tiêu dùng còn hạn chế kiến thức phân biệt kim cương tự nhiên, nhân tạo và các loại đá thay thế. Việt Nam chưa có sàn giao dịch hay cơ chế định giá thống nhất cho kim cương như vàng.
Mới đây, một số người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội chia sẻ trải nghiệm mua kim cương đáng thất vọng với nguồn gốc, chất lượng không rõ ràng, kích hoạt làn sóng đưa kim cương đi kiểm định và bán lại rầm rộ. Đỉnh điểm là vụ ông Đặng Ngọc Thảo, Giám đốc Công ty Giám định PNJ (P-Lab, công ty con của PNJ) bị cơ quan chức năng bắt giữ để điều tra về hành vi buôn lậu. Ông Thảo bị cáo buộc câu kết với các đối tượng mua kim cương sai thông số so với giấy kiểm định GIA với giá rẻ, nhập lậu về Việt Nam, sau đó mài mã số GIA và làm mới theo mã số của P-Lab, cấp giấy chứng nhận kiểm định mới để bán kiếm lời.
Tác động đến doanh nghiệp: PNJ mất hơn 6.000 tỷ đồng vốn hóa
Thông tin trên khiến thị trường kim cương khủng hoảng trầm trọng, ảnh hưởng ngay đến các doanh nghiệp. PNJ mất hơn 6.000 tỷ đồng vốn hóa sau 1 tuần, cổ phiếu liên tục giảm và nằm sàn. Ban lãnh đạo PNJ khẳng định không liên quan đến 28.000 viên kim cương nhập lậu, chỉ nhập khẩu kim cương qua đường chính ngạch từ Thái Lan, Hồng Kông (Trung Quốc) với đầy đủ chứng từ, nhưng người dùng và nhà đầu tư vẫn hoang mang.
Anh Trần Lê Văn Tâm, đại diện Tâm Luxury, chia sẻ chưa bao giờ thị trường kim cương chịu khủng hoảng mạnh mẽ như vài tháng qua. Nhiều khách hàng đến bán lại kim cương tại hệ thống, không phải vì cần tiền mà vì hoang mang không biết mình có sở hữu kim cương đạt chuẩn hay không. Anh Tâm nói: “Nếu chúng tôi chỉ nghĩ đến lợi ích cho doanh nghiệp thì chúng tôi có nhiều phương án đối phó. Tuy nhiên, chúng tôi chọn đối mặt với khó khăn, đồng hành cùng khách hàng và chia sẻ với họ lúc họ cảm thấy hoang mang nhất.”
Niềm tin là nền tảng: Kim cương khác vàng
Các chuyên gia nhận định, giá trị kim cương được xây dựng trên ba nền tảng: độ khan hiếm, hệ thống kiểm định và niềm tin của người mua. Không giống vàng được niêm yết giá từng phút trên sàn giao dịch toàn cầu, một bản tin có thể thay đổi giá trị kim cương. Theo báo cáo của Bain & Company và De Beers, thị trường kim cương thiên nhiên toàn cầu điều chỉnh kéo dài từ năm 2023 do nguồn cung tăng, nhu cầu tại Mỹ và Trung Quốc chậm lại, cùng sự phát triển vượt bậc của kim cương nuôi cấy (lab-grown diamond). Nhiều dòng kim cương thiên nhiên quốc tế giảm giá đáng kể so với đỉnh năm 2022. Giá kim cương nuôi cấy lao dốc khi công nghệ sản xuất hoàn thiện, khiến khoảng cách giữa “giá trị cảm nhận” và “giá trị thực” trở thành chủ đề tranh luận toàn cầu.
Chuyên gia kinh tế Trần Thăng Long đánh giá: “Một doanh nghiệp có thể mất vài trăm tỷ đồng lợi nhuận, nhưng nếu mất niềm tin của khách hàng, cái giá phải trả có thể lớn hơn và phải mất rất nhiều năm để khắc phục.”
Giải pháp khôi phục niềm tin
Câu hỏi “Bao giờ người tiêu dùng quay lại?” không chỉ dành riêng cho doanh nghiệp nào mà cho cả thị trường. Niềm tin sẽ không trở lại chỉ vì vụ án buôn lậu kết thúc. Nó chỉ trở lại khi người tiêu dùng có thể kiểm chứng giá trị sản phẩm. Điều đó đòi hỏi hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch hơn, quy trình kiểm định độc lập hơn, cơ chế giám sát chặt chẽ hơn và minh bạch trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp phải đối diện với khủng hoảng một cách minh bạch. Như mọi cuộc khủng hoảng niềm tin, thứ mất đi trong một ngày có thể cần cả chục năm để gây dựng lại.
