Hà Nội đặt mục tiêu xây dựng bể ngầm khổng lồ 125 triệu m3 để ứng phó ngập úng
Trong bối cảnh tình trạng ngập úng tại các đô thị lớn ngày càng phức tạp, đặc biệt là ở thủ đô Hà Nội, thành phố đang định hướng đầu tư hệ thống công trình ngầm quy mô lớn. Theo đồ án Quy hoạch tổng thể với tầm nhìn 100 năm, Hà Nội hướng tới việc phát triển hệ thống công trình công cộng ngầm, bãi đỗ xe ngầm và đặc biệt là giao thông ngầm kết hợp với các bể ngầm chứa nước. Tỷ lệ ngầm hóa khu vực nội đô được đề xuất đạt hơn 40% diện tích đất xây dựng đô thị, nhằm giải quyết triệt để vấn đề ngập úng.
Một trong những điểm nhấn quan trọng của đồ án là nghiên cứu xây dựng hệ thống bể ngầm khổng lồ chứa nước mưa, kết hợp với giao thông để tối ưu hóa không gian và chức năng. Bể ngầm này dự kiến có dung tích lên tới khoảng 125 triệu mét khối, với kế hoạch triển khai trong giai đoạn từ năm 2036 đến 2045. Tuy nhiên, việc thực hiện công trình với quy mô như vậy không hề đơn giản và đòi hỏi sự tính toán kỹ lưỡng.
Chuyên gia đề xuất giải pháp trữ nước phân tán thay vì tập trung
Trao đổi với phóng viên, GS.TS Nguyễn Quốc Dũng - Chủ tịch Hội Đập lớn và Phát triển nguồn nước Việt Nam, nguyên Viện trưởng Viện Thủy công, đã chia sẻ quan điểm về cách tiếp cận hiệu quả hơn. Ông cho rằng, thay vì phụ thuộc vào các công trình ngầm quy mô lớn và tốn kém, Hà Nội nên áp dụng nguyên tắc phân tán dòng chảy và tăng khả năng trữ nước tạm thời trong không gian đô thị.
Giáo sư Dũng nhấn mạnh: "Nguyên tắc chung là càng phân tán càng hiệu quả, không nên dồn nước về một điểm tập trung". Ông lấy ví dụ từ nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Úc, nơi đã đưa ra quy định bắt buộc về bể ngầm chống ngập (On-site Stormwater Detention Tanks - OSD) tại các hộ gia đình. Giải pháp này biến các khu vực bê tông khô khốc thành "miếng bọt biển" khổng lồ, giúp giảm thiểu ngập úng cục bộ và bảo vệ các khu đô thị cũ ở hạ lưu.
Ứng dụng mô hình quốc tế vào thực tiễn Hà Nội
Theo GS.TS Nguyễn Quốc Dũng, các bể trữ nước phân tán đặc biệt phù hợp với đô thị do có thể tận dụng những khoảng không như vỉa hè, vườn hoa, và bãi đỗ xe. Khác với cách làm hiện nay tại Hà Nội, vốn chủ yếu sử dụng bơm cưỡng bức sau mưa, mô hình quốc tế thường thiết kế cửa thoát dạng "orifice" để nước tự chảy từ từ vào hệ thống cống chung. Cách tiếp cận này không chỉ giúp giảm đột biến lưu lượng mà còn tăng hiệu quả chống ngập tổng thể.
Ông đề xuất rằng Hà Nội cần đưa yêu cầu trữ nước phân tán vào quy chuẩn xây dựng, trước hết áp dụng cho các khu đô thị mới. Đối với khu vực hiện hữu, có thể tận dụng không gian công cộng như vỉa hè, công viên, và bãi đỗ xe để bố trí bể ngầm. Đồng thời, khuyến khích mỗi hộ gia đình tham gia trữ nước mưa với dung tích vài mét khối và thiết kế xả chậm sau mưa, nhằm giảm áp lực cho hệ thống thoát nước.
Hạn chế của các công trình ngầm lớn và giải pháp bền vững
GS.TS Nguyễn Quốc Dũng cũng chỉ ra những hạn chế của việc xây dựng các hầm chứa nước lớn. Những bể ngầm này có thể tiêu tốn hàng nghìn tỷ đồng, nhưng chỉ giải quyết được cục bộ một khu vực và khó nhân rộng toàn thành phố. Bên cạnh đó, quy hoạch không gian ngầm hiện nay vẫn chưa hoàn chỉnh, chủ yếu mới dừng ở bãi đỗ xe và giao thông ngầm, thiếu định hướng rõ ràng cho hệ thống hồ chứa nước.
Ông phân tích: "Không thể chỉ trông vào bơm, vì bơm đi đâu khi nơi nhận nước cũng đang quá tải". Thay vào đó, giải pháp nền tảng là làm chậm dòng chảy, tăng khả năng trữ nước tạm thời trong đô thị từ 3–5 giờ để giảm đỉnh lũ, kết hợp nạo vét hệ thống cống và triển khai đồng bộ nhiều biện pháp. Điều quan trọng hơn cả là cần rà soát, điều chỉnh lại quy hoạch thoát nước Hà Nội theo hướng tổng thể và bền vững.
GS Dũng kết luận: "Chống ngập đô thị không thể dựa vào một công trình đơn lẻ, mà phải là hệ thống giải pháp đồng bộ, trong đó phân tán và trữ nước tại chỗ là hướng đi căn cơ". Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp giữa quy hoạch dài hạn và các biện pháp thực tiễn để đối phó hiệu quả với thách thức ngập úng tại thủ đô.
