Hà Nội đẩy mạnh quy hoạch ngầm để đối phó với tình trạng ngập úng nghiêm trọng
Trong bối cảnh ngập úng ngày càng phức tạp tại các đô thị lớn, đặc biệt là Thủ đô Hà Nội, thành phố đang định hướng đầu tư hệ thống công trình công cộng ngầm, bãi đỗ xe ngầm và giao thông ngầm kết hợp với các bể chứa nước quy mô lớn. Theo đồ án Quy hoạch tổng thể với tầm nhìn 100 năm, tỷ lệ ngầm hóa khu vực nội đô được đề xuất vượt quá 40% diện tích đất xây dựng đô thị, nhằm giải quyết triệt để vấn đề này.
Giải pháp bể ngầm khổng lồ và những thách thức kỹ thuật
Đồ án quy hoạch nhấn mạnh việc nghiên cứu xây dựng hệ thống bể ngầm khổng lồ chứa nước mưa, kết hợp với giao thông để chống ngập. Một bể ngầm dự kiến có dung tích khoảng 125 triệu m3, dự kiến được xây dựng trong giai đoạn từ năm 2036 đến 2045. Tuy nhiên, GS.TS Nguyễn Quốc Dũng, Chủ tịch Hội Đập lớn và Phát triển nguồn nước Việt Nam, nguyên Viện trưởng Viện Thủy công, cho rằng việc xây dựng bể ngầm với dung tích lớn như vậy không hề đơn giản và đặt ra nhiều thách thức về kỹ thuật, chi phí.
Ông Dũng phân tích rằng, thay vì phụ thuộc vào các công trình ngầm quy mô lớn và tốn kém, cách tiếp cận hiệu quả hơn phải dựa trên nguyên tắc phân tán dòng chảy và tăng cường khả năng trữ nước tạm thời trong không gian đô thị. Nhiều quốc gia trên thế giới, như Úc, đã áp dụng các giải pháp trữ nước phân tán ngoài trời và đưa chúng vào tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng, đặc biệt là tại các khu đô thị mới.
Mô hình trữ nước phân tán: Bài học từ quốc tế và ứng dụng tại Hà Nội
Theo GS Dũng, tại Úc, quy định bắt buộc về bể ngầm chống ngập (On-site Stormwater Detention Tanks - OSD) được áp dụng cho các hộ dân, yêu cầu phải có bể trữ nước đặt tại sân vườn hoặc vị trí phù hợp mới được cấp phép xây dựng hoặc sửa chữa nhà. Giải pháp này biến các khu vực bê tông khô khốc thành "miếng bọt biển" khổng lồ, giúp giảm thiểu ngập lụt tại các khu vực hạ lưu và triệt tiêu ngập cục bộ.
Ông nhấn mạnh rằng các bể trữ nước phân tán đặc biệt phù hợp với đô thị, vì có thể tận dụng những khoảng không gian như vỉa hè, vườn hoa, và bãi đỗ xe. Khác với cách làm hiện nay tại Hà Nội, vốn chủ yếu sử dụng bơm cưỡng bức sau mưa, mô hình quốc tế thường thiết kế cửa thoát nước dạng "orifice" để nước tự chảy từ từ vào hệ thống cống chung, giúp giảm đột biến lưu lượng và nâng cao hiệu quả chống ngập tổng thể.
Đề xuất cụ thể cho Hà Nội và những hạn chế của giải pháp tập trung
Từ thực tiễn đó, GS Dũng đề xuất Hà Nội nên đưa yêu cầu trữ nước phân tán vào quy chuẩn xây dựng, áp dụng trước hết cho các khu đô thị mới. Đối với khu vực hiện hữu, có thể tận dụng không gian công cộng như vỉa hè, công viên, và bãi đỗ xe để bố trí bể ngầm, đồng thời khuyến khích mỗi hộ gia đình tham gia trữ nước mưa với dung tích vài mét khối và thiết kế xả chậm sau mưa.
Ông nhấn mạnh nguyên tắc chung: "càng phân tán càng hiệu quả, không nên dồn nước về một điểm tập trung". Đồng thời, cần nghiên cứu kỹ số liệu quan trắc mưa theo từng khu vực để xác định quy mô trữ nước phù hợp. Về phương án xây dựng các hầm chứa nước lớn, GS Dũng tái khẳng định rằng những bể ngầm lớn sẽ tiêu tốn hàng nghìn tỷ đồng, chỉ giải quyết được cục bộ một khu vực và khó nhân rộng toàn thành phố.
Hướng đi bền vững và đồng bộ cho tương lai
GS Dũng cũng chỉ ra rằng quy hoạch không gian ngầm hiện nay vẫn chưa hoàn chỉnh, chủ yếu mới dừng ở bãi đỗ xe và giao thông ngầm, chưa có định hướng rõ ràng cho hệ thống hồ chứa nước. Ông phân tích rằng việc chạy theo tăng công suất bơm tiêu không phải là lời giải căn bản, vì nơi nhận nước cũng đang quá tải.
Giải pháp nền tảng, theo ông, là làm chậm dòng chảy, tăng khả năng trữ nước tạm thời trong đô thị từ 3 đến 5 giờ để giảm đỉnh lũ, kết hợp với nạo vét hệ thống cống và triển khai đồng bộ nhiều biện pháp. Điều quan trọng hơn cả là cần rà soát và điều chỉnh lại quy hoạch thoát nước của Hà Nội theo hướng tổng thể và bền vững.
"Chống ngập đô thị không thể dựa vào một công trình đơn lẻ, mà phải là hệ thống giải pháp đồng bộ, trong đó phân tán và trữ nước tại chỗ là hướng đi căn cơ", GS Dũng kết luận, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng các biện pháp tích hợp để đối phó hiệu quả với thách thức ngập úng tại Thủ đô.
