Giá Vật Liệu Tăng Cao, Hàng Trăm Dự Án Hạ Tầng Đối Mặt Nguy Cơ Chậm Tiến Độ
Giá vật liệu xây dựng tăng mạnh và nguồn cung gián đoạn đang đe dọa làm chậm tiến độ hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm trên cả nước, buộc các cơ quan quản lý phải khẩn trương vào cuộc tháo gỡ. Tình trạng này không chỉ gây áp lực đội vốn mà còn tiềm ẩn nguy cơ gián đoạn thi công, ảnh hưởng nghiêm trọng đến các công trình phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Áp Lực Từ Phú Quốc Đến TP.HCM
Tại một tọa đàm mới đây, đại diện Tập đoàn Sun Group cho biết loạt dự án phục vụ APEC tại Phú Quốc, bao gồm Trung tâm hội nghị, mở rộng Cảng hàng không quốc tế, tuyến ĐT 975, đại lộ APEC và tuyến tàu điện đô thị, đang bước vào giai đoạn thi công cao điểm. Tuy nhiên, chỉ còn khoảng 2 tháng thuận lợi của mùa khô trong khi yêu cầu tiến độ rất gấp.
Áp lực chi phí đang gia tăng mạnh khi giá dầu tăng 30-40% so với dự toán, cùng với những bất ổn từ xung đột Trung Đông ảnh hưởng đến nguồn cung. Doanh nghiệp lo ngại nếu giải phóng mặt bằng chậm, cộng thêm biến động địa chính trị, các dự án APEC có thể đối mặt rủi ro chậm tiến độ và đội vốn đáng kể.
Nguồn Cung Gián Đoạn Và Giá Leo Thang
Không chỉ ở Phú Quốc, tình trạng này đang diễn ra trên diện rộng khi cả nước có hàng trăm công trình đồng loạt triển khai. Điển hình là dự án cải tạo kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên tại TP.HCM, với vốn hơn 9.000 tỷ đồng, hiện mới đạt hơn 67% khối lượng và toàn bộ 10 gói thầu đều chậm tiến độ.
Theo ông Võ Viết Cường, Phó trưởng Ban dự án 4 (Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TP.HCM), ngoài vướng mắc mặt bằng, dự án này đang thiếu nhựa đường do nguồn cung nhập khẩu gián đoạn. Nhu cầu gần 200.000 tấn bê tông nhựa nhưng mới đáp ứng chưa tới 30%.
Nguồn vật liệu khác cũng không khả quan khi cát chỉ đạt xấp xỉ 50% nhu cầu và chủ yếu phải nhập từ Campuchia với chi phí tăng mạnh. Giá cát tại một số gói thầu đã lên gần 400.000 đồng/m3, thậm chí khi tính toán theo khối chặt (hệ số 1,22) theo thiết kế, mức giá thực tế vọt lên hơn 500.000 đồng/m3.
Ông Cường cho biết dù cát tại các cửa hàng vật liệu xây dựng địa phương có thể rất nhiều, chủ đầu tư không thể mua vì không đảm bảo được các thủ tục pháp lý về nguồn gốc mỏ và trách nhiệm trên vật liệu theo tiêu chuẩn dự án nhà nước.
Diễn Biến Phức Tạp Trên Thị Trường
Trên thực tế, diễn biến địa chính trị từ cuối tháng 2 đã tác động mạnh đến thị trường năng lượng, kéo theo giá vật liệu xây dựng tăng bất thường từ tháng 3. Nhiều loại vật liệu như thép, đá, cát đều ghi nhận mức tăng đáng kể so với giá công bố.
- Đá bê tông 1x2 có mức chênh lệch hơn 269.000 đồng/m3.
- Giá thép tăng khoảng 350.000-600.000 đồng/tấn, hiện dao động quanh mức 16,2 triệu đồng/tấn.
- Giá đá tăng khoảng 10-15%, đang ở mức 280.000-650.000 đồng/m3.
Không chỉ do yếu tố thị trường, theo phản ánh từ nhiều doanh nghiệp, tại một số địa phương đang xuất hiện tình trạng phân phối qua trung gian, khiến giá vật liệu bị đẩy lên cao bất thường. Nhiều mỏ không bán trực tiếp cho nhà thầu mà thông qua các đơn vị trung gian, khiến giá bị đẩy lên 1,3-1,5 lần so với mức niêm yết.
Điểm Nghẽn Trong Quản Lý Và Điều Hành
Bên cạnh đó, việc chậm công bố chỉ số giá xây dựng tại nhiều địa phương cũng đang trở thành "điểm nghẽn" lớn đối với các nhà thầu thi công. Theo thông tin từ Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC), đến cuối tháng 3, chỉ số giá xây dựng quý I/2026 của TP.HCM và Đồng Nai vẫn chưa được ban hành, gây ảnh hưởng trực tiếp đến việc thanh toán, điều chỉnh hợp đồng.
Khi thiếu cơ sở pháp lý để cập nhật chi phí, các nhà thầu buộc phải "gánh" phần chênh lệch, làm gia tăng áp lực tài chính. Theo Tập đoàn Đèo Cả, việc giá vật liệu biến động kéo dài còn làm tăng tổng mức đầu tư, phát sinh nhu cầu bổ sung vốn và tạo sức ép lên ngân sách.
Trong khi đó, cơ chế tiếp cận vật liệu vẫn mang tính "xin - cho", khiến nhiều nhà thầu phải phụ thuộc vào việc phân bổ từ địa phương, làm giảm tính chủ động và minh bạch trong triển khai dự án. Ngay cả với các dự án triển khai trong điều kiện cấp bách như mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành, việc tiếp cận nguồn vật liệu vẫn gặp nhiều khó khăn, kéo dài nhưng chưa được giải quyết dứt điểm.
Yêu Cầu Ưu Tiên Nguồn Vật Liệu Cho Các Dự Án Trọng Điểm
Trước tình trạng giá vật liệu tăng cao và nguy cơ ảnh hưởng tiến độ các dự án trọng điểm, Thủ tướng đã ban hành Công điện số 25/CĐ-TTg, yêu cầu triển khai đồng bộ các giải pháp tháo gỡ khó khăn, đồng thời bình ổn thị trường vật liệu xây dựng.
Theo đó, chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố được yêu cầu coi việc triển khai các công trình, dự án là nhiệm vụ trọng tâm, tăng cường chỉ đạo, kiểm tra và đôn đốc, đặc biệt trong công tác giải phóng mặt bằng và xử lý vướng mắc để đẩy nhanh tiến độ. Đồng thời, cần kiên quyết xử lý các hành vi đầu cơ, găm hàng; ưu tiên nguồn vật liệu cho các dự án trọng điểm quốc gia và công trình dân sinh cấp bách.
Về nguồn cung, các địa phương phải rà soát trữ lượng khoáng sản, đẩy nhanh cấp phép và nâng công suất khai thác mỏ. Đối với vật liệu có biến động bất thường, yêu cầu công bố giá và chỉ số giá xây dựng theo tháng hoặc sớm hơn để đảm bảo sát thực tế, tránh gây ách tắc trong lập và điều chỉnh dự toán.
Thủ tướng yêu cầu Bộ Xây dựng phối hợp với các địa phương theo dõi sát diễn biến thị trường, rà soát và chấn chỉnh việc công bố giá vật liệu, nhân công, máy thi công, chỉ số giá xây dựng theo đúng quy định. Bộ Công an tăng cường kiểm tra, xử lý các hành vi thao túng thị trường, đầu cơ, kinh doanh vật liệu không rõ nguồn gốc. Bộ Tài chính kiểm soát các yếu tố đầu vào, đánh giá tác động đến tổng mức đầu tư. Trong khi đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có nhiệm vụ tháo gỡ thủ tục cấp phép, đẩy nhanh quy hoạch và nâng công suất các mỏ vật liệu.
TP.HCM Thành Lập Tổ Công Tác Điều Phối
Tại TP.HCM, UBND TP đã thành lập Tổ công tác điều phối vật liệu xây dựng cho các dự án trọng điểm do Phó chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Xuân Cường làm Tổ trưởng. Tổ công tác có nhiệm vụ rà soát, điều phối nguồn vật liệu, đồng thời tháo gỡ các vướng mắc trong quá trình cung ứng cho các dự án đầu tư công.
Theo ông Đậu An Phúc, Giám đốc Ban Hạ tầng đô thị TP.HCM, đơn vị đã kiến nghị thành phố xem xét chỉ định mỏ đá để đảm bảo nguồn cung, đồng thời tạo điều kiện nhập khẩu cát từ Campuchia. Song song đó, công tác quản lý nhà thầu cũng được siết chặt, với việc tăng cường kiểm tra hiện trường, theo dõi năng lực thi công và xử lý nghiêm các trường hợp chậm tiến độ, thậm chí điều chuyển khối lượng cho đơn vị khác nếu không có cải thiện.
Tình hình này cho thấy sự cấp bách trong việc ổn định thị trường vật liệu xây dựng để đảm bảo tiến độ các dự án hạ tầng trọng điểm, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
