Cuộc tái cấu trúc đô thị chưa từng có đang định hình thị trường bất động sản Hà Nội, buộc nhà đầu tư phải nắm bắt những thay đổi quan trọng. Theo Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS), quá trình này kéo theo sự thay đổi rõ nét trong cấu trúc phát triển của thị trường. Trước đây, tăng trưởng chủ yếu dựa trên mở rộng đô thị đơn cực và kỳ vọng hạ tầng, nhưng chu kỳ hiện nay chuyển sang mô hình phát triển dựa trên chất lượng hạ tầng, hiệu quả vận hành đô thị và nhu cầu ở thực.
Bất động sản bước vào chu kỳ phát triển mới
Hàng loạt khu đô thị quy mô lớn đang được triển khai dọc các hành lang hạ tầng mới, giúp nguồn cung thị trường đa dạng hơn, bao gồm nhà ở cao cấp, trung cấp, nhà ở thương mại vừa túi tiền, nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê. Đáng chú ý, nhà ở xã hội, trong đó có nhà ở cho thuê, đang dần trở thành trụ cột quan trọng trong chính sách an sinh xã hội và chiến lược phát triển đô thị của Hà Nội. Khi thành phố chuyển sang mô hình đa trung tâm, bài toán không chỉ là phát triển thêm nhà ở, mà còn là tái tổ chức không gian sống, khả năng tiếp cận hạ tầng và phân bổ dân cư hợp lý.
Chuyên gia VARS nhận định, trong mô hình mới, các khu vực lõi trung tâm, ven hồ hoặc vị trí kết nối trực tiếp với metro, trung tâm tài chính và trục thương mại lớn sẽ tập trung vào sản phẩm cao cấp phục vụ nhóm cư dân thu nhập cao, chuyên gia quốc tế và tầng lớp tinh hoa đô thị. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc nhóm thu nhập thấp bị đẩy ra khỏi thành phố. Điểm khác biệt của chu kỳ mới là dù khoảng cách địa lý có thể xa hơn, nhưng khoảng cách về thời gian và khả năng tiếp cận đang được rút ngắn nhờ hệ thống hạ tầng mới. Các tuyến vành đai, metro, cầu vượt sông Hồng, đường kết nối liên vùng và hành lang logistics mới sẽ thay đổi hoàn toàn việc di chuyển trong đại đô thị Hà Nội.
Khi hạ tầng được nâng cấp mạnh, việc sống ở khu vực xa trung tâm nhưng vẫn kết nối thuận tiện tới nơi làm việc, trung tâm thương mại, sân bay hoặc khu dịch vụ sẽ dần trở thành trạng thái bình thường của một đại đô thị hiện đại. Điều này tạo tiền đề cho quá trình giãn dân và tái phân bổ dân cư theo hướng bền vững, thay vì tập trung quá mức vào khu vực lõi nội đô. Chuyên gia VARS nhấn mạnh: 'Giá trị bất động sản trong chu kỳ mới được kỳ vọng tăng trưởng dựa nhiều hơn vào năng lực vận hành của đô thị, khả năng hình thành hệ sinh thái kinh tế và nhu cầu thực, thay vì chỉ dựa trên kỳ vọng tăng giá theo hạ tầng như các giai đoạn trước'.
Bài học của các đại đô thị trên thế giới
Lịch sử của nhiều đại đô thị cho thấy, khi tái cấu trúc đô thị đi cùng với chuyển đổi kinh tế thành công, giá bất động sản thường bước vào chu kỳ tăng trưởng kéo dài nhiều thập kỷ. Tại Seoul, 'kỳ tích Gangnam' là hình mẫu kinh điển của phát triển đô thị dựa trên hạ tầng. Từ một vùng ven phía Nam sông Hàn còn nhiều đất nông nghiệp, Gangnam đã thay đổi mạnh sau khi cầu Hannam, cao tốc Gyeongbu và hệ thống giao thông mới được xây dựng. Hạ tầng đi trước kéo theo dòng vốn, dân cư và hoạt động kinh tế dịch chuyển về phía Nam Seoul, chỉ trong vài thập kỷ, Gangnam vươn lên thành trung tâm tài chính, thương mại và bất động sản cao cấp hàng đầu Hàn Quốc.
Tại Tokyo, giai đoạn bùng nổ kinh tế 1960-1980 chứng kiến quá trình tái cấu trúc đô thị gắn với phát triển lấy đường sắt làm trung tâm. Dù bong bóng tài sản sau đó sụp đổ, các khu vực gắn với hệ thống đường sắt và trung tâm thương mại vẫn duy trì giá trị rất cao nhờ nền tảng kinh tế thực. Singapore cũng là ví dụ điển hình của quá trình tái cấu trúc đô thị thành công, từ một đô thị hậu thuộc địa với nhiều khu ổ chuột, Singapore đã tái định hình không gian đô thị thông qua hệ thống nhà ở công HDB, MRT cùng chiến lược phát triển logistics, cảng biển và hàng không.
Sự hình thành của Pudong tại Thượng Hải là ví dụ rõ nét về việc hạ tầng tạo ra giá trị bất động sản. Chỉ trong hơn hai thập niên, khu vực này chuyển từ đất công nghiệp và khu dân cư mật độ thấp thành trung tâm tài chính mới của Trung Quốc. Điểm chung của các trường hợp thành công là giá trị bất động sản không tăng đơn thuần nhờ kỳ vọng hạ tầng, mà nhờ quá trình tái cấu trúc tạo ra năng suất kinh tế mới, khả năng kết nối tốt hơn, khả năng tiếp cận việc làm hiệu quả hơn và thu hút được dòng vốn dài hạn. Đây là bài học Hà Nội cần đặc biệt lưu ý trong chu kỳ phát triển mới. Theo đó, giá trị bền vững của bất động sản không nằm ở việc hạ tầng làm giá đất tăng nhanh đến đâu, mà ở việc hạ tầng đó có tạo ra năng lực sống, năng lực làm việc và năng lực vận hành đô thị hiệu quả hơn hay không.
Thách thức của Hà Nội
Chuyên gia VARS chỉ ra kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các chu kỳ tái cấu trúc đô thị quy mô lớn luôn mở ra cơ hội phát triển mới, nhưng đồng thời đặt ra áp lực không nhỏ về nguồn lực, quản trị và chất lượng sống. Đối với Hà Nội, thách thức đầu tiên là chi phí giải phóng mặt bằng và tái thiết đô thị rất lớn khi thành phố đồng thời triển khai nhiều dự án hạ tầng trọng điểm, cải tạo các khu dân cư cũ và tổ chức lại không gian phát triển. Quá trình này cần nguồn lực đầu tư dài hạn, cùng sự phối hợp chặt chẽ giữa quy hoạch, tài chính, chính sách đất đai, tái định cư và quản trị đô thị.
Bên cạnh đó, thách thức khác là cân bằng giữa dòng vốn, nguồn cung bất động sản và nhu cầu thực của thị trường. Nếu dòng vốn tập trung quá mức vào kỳ vọng tăng giá ngắn hạn, trong khi hệ sinh thái kinh tế, việc làm, dịch vụ và dân cư chưa hình thành tương xứng, thị trường có thể xuất hiện nguy cơ tăng giá cục bộ, thanh khoản suy giảm hoặc dư cung ở một số phân khúc. Ở chiều ngược lại, nếu tốc độ đô thị hóa và gia tăng mật độ dân cư vượt quá năng lực quản trị, thành phố có thể đối mặt với áp lực quá tải hạ tầng xã hội, ùn tắc giao thông, thiếu không gian xanh, thiếu bãi đỗ xe và suy giảm chất lượng sống tại một số khu vực.
Vì vậy, bài toán của Hà Nội trong chu kỳ mới không chỉ là phát triển nhanh hơn, mà là phát triển có kiểm soát, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, hiệu quả sử dụng đất, an sinh xã hội và chất lượng sống đô thị. Theo Phương Hoàng, Nhịp sống thị trường.
