Tại hội thảo tham vấn ý kiến doanh nghiệp về dự thảo luật Đô thị đặc biệt do UBND TP.HCM tổ chức ngày 27.5, ông Nguyễn Thế Duy, Phó tổng giám đốc Tập đoàn đầu tư và phát triển công nghiệp Becamex, đã đưa ra đề xuất mở rộng mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD).
Mở rộng phạm vi áp dụng mô hình TOD
Hiện nay, mô hình TOD chủ yếu gắn với đường sắt đô thị (metro). Tuy nhiên, ông Duy cho rằng TOD là công cụ tổ chức lại không gian phát triển để tái thiết đô thị và tạo nguồn lực tài chính cho hạ tầng. Do đó, Becamex đề xuất bổ sung quy định áp dụng TOD đối với các tuyến đường sắt quốc gia, ga hành khách, ga hàng hóa, cảng cạn (IDC), trung tâm logistics, khu thương mại tự do, cảng biển và các đầu mối giao thông khối lượng lớn.
Đồng thời, cần luật hóa việc cho phép thu hồi đất, chuyển đổi công năng các cơ sở sản xuất sử dụng công nghệ cũ, gây ô nhiễm, không phù hợp quy hoạch, chợ truyền thống xuống cấp, công trình và đất dôi dư để phát triển đô thị TOD.
Tạo quỹ đất và giảm rủi ro pháp lý
Đề xuất này nhằm tạo quỹ đất cho các khu vực TOD, chuyển đổi mô hình hoạt động từ sản xuất truyền thống sang các khu phức hợp dịch vụ - đô thị cao cấp, tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất dọc theo các trục giao thông trọng điểm. Đây là giải pháp để giảm thiểu rủi ro pháp lý, rủi ro xã hội và áp lực chi phí dòng tiền mặt ban đầu của nhà nước và nhà đầu tư trong công tác giải phóng mặt bằng.
Việc hoán đổi bằng tài sản, quỹ đất sẵn có giúp đẩy nhanh tiến độ bồi thường, tạo sự đồng thuận cao từ người dân và doanh nghiệp bị di dời, đồng thời kích hoạt dòng vốn tư nhân tự nguyện tham gia tái thiết đô thị thông qua cơ chế cấn trừ nghĩa vụ tài chính minh bạch trong tương lai.
Vai trò kinh tế nhà nước và hợp tác công - tư
Ông Duy cũng đề nghị bổ sung vai trò kinh tế nhà nước vào dự thảo luật, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt. Doanh nghiệp nhà nước không chỉ là chủ thể kinh doanh mà còn là công cụ phát triển các lĩnh vực chung như hạ tầng, logistics, khu công nghiệp, y tế, giáo dục và các công trình trọng điểm.
Ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp TP.HCM, ủng hộ việc mở rộng cơ chế hợp tác công - tư trong dự thảo luật, như lãnh đạo công - quản trị tư, đầu tư công - quản lý tư, đầu tư tư - sử dụng công. Tuy nhiên, dự thảo hiện còn giới hạn trong lĩnh vực y tế, văn hóa, thể thao, giáo dục và phát triển công nghệ mới. Ông Hòa cho rằng cần mở rộng thêm nhiều lĩnh vực, đặc biệt là phát triển hạ tầng. Ông nêu ví dụ: "Chúng ta có thể đầu tư công toàn bộ tuyến metro nhưng giao cho tư nhân quản lý để nhà nước rảnh tay và tạo cơ hội cho tư nhân tham gia".
Quỹ bảo lãnh tín dụng và cải cách hành chính
Về quỹ bảo lãnh tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa, ông Hòa cho biết quỹ này đã có từ lâu nhưng hầu như không hoạt động. Trong khi đó, đa số doanh nghiệp tiếp cận vốn vay qua ngân hàng nhưng điều kiện về tài sản còn hạn chế. Ông khuyến nghị nhà nước nên đầu tư vốn vào quỹ bảo lãnh tín dụng để trợ lực cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, giống như góp vốn vào quỹ đầu tư mạo hiểm.
Ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp Xanh TP.HCM, cho rằng cần luật hóa việc giải quyết thủ tục hành chính, nêu rõ ai quyết, quyết trong bao lâu và nếu chậm thì ai chịu trách nhiệm. Ông nhấn mạnh TP.HCM cần chuyển từ tư duy "kiểm soát quy trình" sang "quản trị theo kết quả", xây dựng nền hành chính số thực chất, hệ dữ liệu dùng chung, một đầu mối xử lý và cơ chế truy trách nhiệm theo thời hạn.
Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát
Ông Kỳ cũng đề nghị dự thảo luật Đô thị đặc biệt nên có một chương hoặc mục riêng về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, bao gồm 5 nhóm: thử nghiệm theo không gian địa lý, theo ngành nghề mới có thời hạn, cơ chế miễn trừ pháp lý có kiểm soát, cơ chế thử nghiệm thất bại nhưng không bị hình sự hóa và cơ chế đánh giá theo dữ liệu thời gian thực.
"Nếu luật chỉ dừng lại ở việc bổ sung thêm vài cơ chế ưu đãi thì đầu tàu kinh tế TP.HCM có thể sẽ tiếp tục chạy nhanh nhưng chạy trên đường ray cũ. Khi luật tạo ra quyền tự chủ thực chất, cơ chế ra quyết định nhanh, nền hành chính số dựa trên dữ liệu và môi trường thể chế đủ mở cho đổi mới sáng tạo, thì TP.HCM mới tạo ra đường ray phát triển mới", ông Kỳ nói.
