Đề xuất xóa bỏ mô hình một người mua duy nhất
Trong hồ sơ thẩm định dự án sửa đổi Luật Điện lực gửi Bộ Tư pháp, Bộ Công Thương cho rằng cần xóa bỏ mô hình một người mua điện duy nhất (Single Buyer) do EVN và các tổng công ty điện lực trực thuộc đảm nhiệm. Theo cơ quan soạn thảo, thị trường điện cạnh tranh Việt Nam đã vận hành gần 14 năm (chính thức từ ngày 1/7/2012) nhưng vẫn tồn tại nhiều bất cập.
Thực trạng thị trường điện cạnh tranh
Tỷ trọng nguồn điện tham gia trực tiếp thị trường còn thấp và có xu hướng giảm. Nhiều nguồn điện như khí thiên nhiên trong nước mới, năng lượng tái tạo, thủy điện chiến lược đa mục tiêu, thủy điện tích năng, BOT không tham gia thị trường điện, ảnh hưởng đến mức độ cạnh tranh và làm phức tạp bài toán vận hành tối ưu thị trường và hệ thống điện.
Cơ chế hợp đồng song phương chưa hình thành
Bộ Công Thương đánh giá mức độ cạnh tranh còn hạn chế khi cơ bản vẫn tồn tại mô hình một người mua duy nhất. Các công cụ quản trị rủi ro trong thị trường còn thiếu, chưa tách biệt thị trường điện tài chính với thị trường giao ngay. Phần lớn hợp đồng mua bán điện mới vẫn được ký với EVN, trong khi các tổng công ty điện lực chưa ký hợp đồng với các nhà máy điện ngoài đơn vị hạch toán phụ thuộc của EVN.
Đề xuất chuyển tiếp hợp đồng
Để phát triển thị trường bán buôn điện hiệu quả và từng bước triển khai thị trường bán lẻ điện cạnh tranh, Bộ Công Thương cho rằng cần tiến tới xóa bỏ mô hình một người mua duy nhất thông qua việc chuyển tiếp các hợp đồng mua bán điện do EVN ký sang các đơn vị mua buôn điện khác như các tổng công ty điện lực.
Cơ chế giá điện và bù chéo
Cơ quan quản lý cho biết hiện vẫn tồn tại cơ chế bù chéo giữa các tổng công ty điện lực và giữa các nhóm khách hàng, trong khi điều tiết nội bộ EVN chủ yếu thông qua giá bán buôn nội bộ (BST). Việc tách bạch chi phí phân phối - bán lẻ chưa được thực hiện đầy đủ, mới dừng ở mức hạch toán kế toán.
Cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA)
Bộ Công Thương đã trình Chính phủ ban hành Nghị định số 57/2025 hướng dẫn thực hiện Luật Điện lực. Tuy nhiên, quá trình triển khai còn vướng mắc về phạm vi áp dụng, đối tượng tham gia, trách nhiệm các bên, quy định về giá điện, chi phí truyền tải, đo đếm và thanh toán. Việc triển khai DPPA cần thống nhất với Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị và Nghị quyết 253/2025 của Quốc hội, nhấn mạnh thúc đẩy mua bán điện trực tiếp và tăng quyền lựa chọn cho khách hàng.
Mua bán điện với nước ngoài
Đối với hoạt động mua bán điện với nước ngoài, Bộ Công Thương cho rằng cần bám sát thực tiễn. Quy hoạch phát triển điện lực đã xác định rõ quy mô công suất nguồn điện nhập khẩu và xuất khẩu đấu nối vào hệ thống điện quốc gia. Việc quy định thêm "chiến lược mua bán điện với nước ngoài" dễ dẫn đến trùng lặp và tạo thêm thủ tục.
Đề xuất giá điện theo giờ cho hộ gia đình
Bộ Công Thương cũng đề xuất nghiên cứu áp dụng giá điện theo khung giờ đối với khách hàng sinh hoạt đủ điều kiện kỹ thuật, tính giá điện theo từng khung giờ.
