Khảo sát quy mô lớn về nhà ở ven sông kênh rạch TP.HCM
Một cuộc khảo sát xã hội học quy mô lớn đã được Viện Nghiên cứu Thành phố thực hiện trên địa bàn 16 đơn vị hành chính cấp huyện (cũ) và 104 đơn vị hành chính cấp xã (cũ) của Thành phố Hồ Chí Minh. Khảo sát này tập trung vào khoảng 34.712 căn nhà, thửa đất nằm trên và ven các tuyến sông, kênh, rạch, phục vụ cho Đề án "Chỉnh trang đô thị, khu vực nhà trên và ven sông, kênh, rạch trên địa bàn Thành phố giai đoạn 2025-2030".
Xu hướng bồi thường: Tiền mặt chiếm ưu thế rõ rệt
Kết quả khảo sát đã chỉ ra một xu hướng đáng chú ý trong lựa chọn hình thức bồi thường của người dân khi Nhà nước thực hiện giải tỏa. Hình thức nhận bồi thường bằng tiền mặt theo giá trị thị trường chiếm tỷ lệ áp đảo 65,7%, trở thành phương thức được lựa chọn phổ biến nhất. Con số này phản ánh rõ nét xu hướng ưu tiên của người dân đối với một hình thức bồi thường linh hoạt.
Việc lựa chọn này cho phép các hộ gia đình chủ động quyết định phương án bố trí nơi ở mới, phù hợp hơn với điều kiện thực tế, nhu cầu cụ thể và khả năng tài chính riêng của từng hộ. Theo đánh giá từ cơ quan thực hiện, đây cũng được xem là giải pháp giúp giảm thiểu rủi ro phát sinh trong trường hợp khu vực tái định cư được bố trí chưa thực sự đáp ứng đầy đủ các mong muốn và nhu cầu thiết yếu của người dân.
Yếu tố kinh tế - Mối quan tâm hàng đầu
Kết quả phân tích cũng làm nổi bật một thực tế quan trọng: yếu tố kinh tế là mối quan tâm hàng đầu của các hộ gia đình khi xem xét việc di dời. Có tới khoảng 30,8% tổng số hộ được khảo sát (tương đương 20.821 hộ) bày tỏ sự quan ngại này. Đây được xác định là yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp và sâu sắc đến tính khả thi của các dự án chỉnh trang đô thị, đồng thời quyết định lớn đến mức độ đồng thuận xã hội trong suốt quá trình triển khai công tác di dời phức tạp.
Xu hướng tái định cư: Ưu tiên ổn định và gần khu vực cũ
Căn cứ vào phản hồi từ người dân, xu hướng được ưu tiên hàng đầu là việc bố trí tái định cư tại chỗ hoặc tại các khu vực gần với nơi ở cũ. Mục tiêu của xu hướng này là nhằm đảm bảo sự thuận tiện tối đa cho sinh hoạt hàng ngày, công việc, học tập của các thành viên và quan trọng hơn là duy trì được các mối quan hệ cộng đồng đã được xây dựng lâu năm.
Việc bố trí tái định cư ở vị trí tương đồng như vậy sẽ góp phần hạn chế đáng kể những biến động xã hội không mong muốn, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để người dân nhanh chóng ổn định lại cuộc sống sau khi di dời. Bên cạnh đó, một bộ phận người dân cũng thể hiện sự sẵn sàng di chuyển đến khu vực khác, với điều kiện nơi ở mới phải được đầu tư hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội tương đương hoặc tốt hơn, bao gồm đầy đủ các điều kiện về giao thông, trường học, cơ sở y tế, chợ và các dịch vụ công cộng thiết yếu khác.
Nhu cầu về các hình thức bồi thường khác
Ngoài hình thức bồi thường bằng tiền mặt chiếm ưu thế, kết quả khảo sát còn cho thấy tỷ lệ hộ dân có nhu cầu được bồi thường theo hình thức tái định cư thông qua đất nền hoặc nhà liền thổ chiếm 16%. Trong khi đó, tỷ lệ lựa chọn căn hộ chung cư chỉ ở mức 5,2%. Sự chênh lệch này phần nào phản ánh tâm lý và xu hướng của đa số người dân vẫn ưu tiên việc sở hữu các loại hình bất động sản có tính cố định, truyền thống như đất nền, nhà liền thổ, thay vì lựa chọn căn hộ chung cư.
Đề xuất từ kết quả khảo sát: Minh bạch và định hướng quỹ nhà
Theo Viện Nghiên cứu phát triển Thành phố, nhiều ý kiến người dân đều thống nhất cho rằng, việc xác định giá trị bồi thường cần được thực hiện một cách công khai, minh bạch và phải bám sát sát giá thị trường thực tế. Công tác này cần được phối hợp chặt chẽ với hoạt động tuyên truyền, giải thích chính sách rõ ràng nhằm tạo được sự đồng thuận cao trong cộng đồng, hạn chế tối đa tình trạng khiếu nại, từ đó bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân và cả tiến độ triển khai các dự án chỉnh trang đô thị.
Trên cơ sở phân tích nhu cầu, việc đầu tư phát triển quỹ nhà ở tái định cư trong thời gian tới cần được định hướng tập trung vào các khu vực được ghi nhận có nhu cầu tái định cư cao, điển hình như quận 7, quận 8 và huyện Nhà Bè (cũ). Đồng thời, cần ưu tiên phát triển loại hình căn hộ có diện tích phù hợp, đáp ứng được quy mô hộ gia đình điển hình của từng khu vực cụ thể, nhằm đảm bảo tính khả thi và sự phù hợp thực tế.
