Dù đề thi không quá khó, nhưng mỗi năm vẫn có rất nhiều bài thi môn Ngữ văn lớp 10 bị trừ điểm vì những lỗi lặp đi lặp lại. Những lỗi này không nằm ở kiến thức mà chủ yếu thuộc về kỹ năng và thói quen làm bài.
Lỗi đọc không kỹ đề
Đây là lỗi phổ biến nhất và cũng đáng tiếc nhất. Nhiều thí sinh không phân biệt được yêu cầu "trình bày cảm nhận" với "phân tích"; viết cả bài văn trong khi đề chỉ yêu cầu viết đoạn; bỏ sót ý nhỏ trong câu hỏi đọc hiểu do đọc không kỹ. Hậu quả là bài làm bị lệch hướng, thiếu ý hoặc sai trọng tâm. Chỉ một lỗi đọc đề sai có thể khiến mất từ 0,5 đến 1,5 điểm, thậm chí nhiều hơn ở phần nghị luận văn học. Cách khắc phục là trước khi làm bài, thí sinh cần đọc đề ít nhất hai lần, gạch chân từ khóa.
Viết lan man, không bám sát văn bản
Lỗi phổ biến thứ hai là viết lan man, không bám sát văn bản. Ở phần đọc hiểu và nghị luận văn học, nhiều thí sinh mắc lỗi kể lại nội dung văn bản thay vì phân tích; viết dài nhưng không có ý rõ ràng; đưa ra nhận xét chung chung, không dẫn chứng cụ thể. Nguyên tắc chấm bài là mọi nhận xét đều phải xuất phát từ văn bản. Viết hay nhưng không bám văn bản vẫn không được điểm cao. Ví dụ, thay vì nói "bài thơ rất hay và cảm động", học sinh cần chỉ ra cụ thể: hình ảnh nào, chi tiết nào, biện pháp nghệ thuật nào tạo nên sự cảm động đó.
Nghị luận xã hội sáo rỗng, thiếu chiều sâu
Nhiều bài nghị luận xã hội mắc tình trạng lặp lại những câu quen thuộc như "chúng ta cần cố gắng", "mỗi người phải nỗ lực" – đây là lối hành văn sáo rỗng. Không có dẫn chứng thực tế; lập luận rời rạc, thiếu logic cũng khiến bài viết thiếu sức thuyết phục và khó đạt điểm cao. Một bài nghị luận xã hội tốt cần xác định rõ vấn đề, giải thích ngắn gọn, phân tích và bàn luận có chiều sâu. Phải có dẫn chứng cụ thể từ đời sống, xã hội, cá nhân. Phải rút ra bài học nhận thức và hành động. Không cần viết quá dài, nhưng phải "trúng" và "chắc".
Phân bổ thời gian không hợp lý
Không ít thí sinh dành quá nhiều thời gian cho phần đọc hiểu, viết đoạn văn quá dài nhưng đến phần nghị luận văn học thì vội vàng, viết sơ sài. Trong khi đó, nghị luận văn học thường chiếm số điểm lớn nhất. Nếu phần này làm không tốt, tổng điểm sẽ bị kéo xuống đáng kể.
Các lỗi khác cần tránh
Ngoài ra, thí sinh cũng cần tránh các lỗi: diễn đạt yếu, mắc lỗi chính tả và ngữ pháp (viết sai chính tả, dùng từ không chính xác, câu văn lủng củng, lặp từ, lặp ý). Lỗi lệ thuộc vào văn mẫu: nhiều học sinh vẫn giữ thói quen học thuộc bài mẫu, điều này có thể hữu ích nhưng trở thành "con dao hai lưỡi" khi gặp đề lạ, áp dụng máy móc sai lệch nội dung, thiếu cá tính và sáng tạo. Đề thi TP.HCM luôn hướng đến đánh giá năng lực cá nhân, không khuyến khích sao chép. Lỗi thiếu kỹ năng lập luận và dẫn chứng: bài viết có ý nhưng không triển khai hợp lý, không biết sắp xếp ý theo trình tự, thiếu dẫn chứng hoặc dẫn chứng không phù hợp.
Có nên dùng trí tuệ nhân tạo (AI) để ôn thi lớp 10?
Thí sinh có thể dùng AI trong quá trình ôn tập, nhưng cần sử dụng khôn khéo, linh hoạt, hiệu quả. Chẳng hạn, khi chưa hiểu một vấn đề, các em có thể nhờ AI phân tích để hiểu theo nhiều cách khác nhau. Lợi thế là ôn tập mọi lúc, mọi nơi, chủ động kiểm tra kiến thức và nhận phản hồi ngay lập tức. Việc luyện đề cũng hiệu quả hơn khi AI có thể tạo ra các dạng bài tương tự đề thi thật, đồng thời phân tích lỗi sai giúp học sinh rút kinh nghiệm. Tuy nhiên, AI cũng tiềm ẩn rủi ro nếu bị lạm dụng. Nguy cơ lớn nhất là học sinh trở nên phụ thuộc, sao chép mà không thực sự hiểu bản chất, mất khả năng tư duy độc lập. Kỳ thi vào lớp 10 luôn chú trọng kỹ năng, sáng tạo của thí sinh. AI không phải lúc nào cũng chính xác; nếu học sinh thiếu kỹ năng kiểm chứng, việc tiếp thu kiến thức sai lệch là khó tránh. Lạm dụng AI có thể khiến bài viết khuôn mẫu, thiếu cảm xúc và dấu ấn cá nhân, trong khi xu hướng ra đề ngày càng đề cao tư duy độc lập và sáng tạo.
Lời khuyên cho thí sinh
Với thời gian ôn tập còn lại không nhiều, học sinh lớp 9 cần ôn đúng trọng tâm theo hướng dẫn của giáo viên; bám sát mẫu đề thi minh họa của Sở Giáo dục và Đào tạo; tham khảo kỹ đề thi và đáp án các năm trước; nắm chắc kiến thức, đặc biệt rèn kỹ năng làm bài và chỉ nên coi AI là công cụ hỗ trợ.
