Trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025, đề thi môn Ngữ văn đã gây ấn tượng mạnh khi yêu cầu thí sinh viết bài nghị luận xã hội với chủ đề "Vùng trời quê hương nào cũng là bầu trời Tổ quốc". Nội dung này được trích từ tác phẩm của nhà văn Nguyễn Minh Châu, cụ thể là từ tuyển tập truyện ngắn "Những vùng trời khác nhau" và sau đó được in trong "Tuyển tập truyện ngắn hay nhất" của ông do NXB Văn học phát hành năm 2022.
Chủ đề gây ấn tượng trong đề thi Văn 2025
Đề thi yêu cầu thí sinh đọc hiểu một đoạn trích kể về hai người lính pháo thủ Lê và Sơn từng sát cánh chiến đấu trong kháng chiến chống Mỹ. Ban đầu, Lê không có thiện cảm với Sơn – một chàng trai Hà Nội có vẻ ngoài thư sinh. Tuy nhiên, sau ba năm cùng nhau chiến đấu, họ trở thành những người đồng đội thân thiết. Khi đơn vị chia quân, Sơn ở lại Nghệ An bảo vệ vùng trời quê hương của Lê, còn Lê được điều động ra Hà Nội. Trong giây phút chia tay, Sơn nói: "Chúng mình sẽ bảo vệ cái đập nước và vùng trời quê hương của cậu bằng mọi giá", và Lê đáp lại: "Tớ rất tin cậu!". Từ câu chuyện này, đề thi đặt ra chủ đề ý nghĩa về tình yêu quê hương và trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc.
Nguyễn Minh Châu – người mở đường tinh anh
Nhà văn Nguyễn Minh Châu (1930-1989) quê ở huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An. Sau khi tốt nghiệp trường Kỹ nghệ Huế năm 1945, ông tham gia quân đội và công tác tại nhiều đơn vị, sau đó chuyển về Phòng Văn nghệ Quân đội, rồi Tạp chí Văn nghệ Quân đội. Năm 1972, ông trở thành hội viên Hội Nhà văn Việt Nam và gắn bó với văn chương cho đến khi qua đời. Trong những ghi chép cuối đời mang tên "Ngồi buồn viết mà chơi", ông tự nhận mình là người rụt rè, nhút nhát, luôn ngại chốn đông người. Nhưng thực tế, ông là một cây bút không ngừng đổi mới tư duy sáng tác, dám đặt ra những câu hỏi lớn về con người, xã hội và văn học. Giới nghiên cứu gọi ông là "người mở đường tinh anh" của văn học thời kỳ đổi mới, bởi ông đã phá vỡ những khuôn mẫu cũ, mở rộng biên độ phản ánh hiện thực và cách tiếp cận con người.
Tuyển tập truyện ngắn tiêu biểu
"Tuyển tập truyện ngắn hay nhất Nguyễn Minh Châu" do NXB Văn học phát hành giới thiệu những sáng tác tiêu biểu nhất trong sự nghiệp của ông, từ các tác phẩm thời chiến như "Mảnh trăng cuối rừng", "Cửa sông" đến những truyện ngắn giàu tính triết lý như "Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành", "Bến quê", "Phiên chợ Giát". Qua các tác phẩm, bạn đọc có thể theo dõi hành trình đổi mới tư duy nghệ thuật của Nguyễn Minh Châu: từ cảm hứng sử thi, lãng mạn sang những suy ngẫm sâu sắc về số phận con người, đạo đức và xã hội. Truyện ngắn của ông khắc họa những số phận, tính cách luôn vận động trong dòng chảy lịch sử, từ những người lính tràn đầy lý tưởng đến những nhân vật nhiều trăn trở.
Đoạn trích về tình đồng đội và bầu trời Tổ quốc
Đoạn trích được sử dụng trong đề thi được lấy từ truyện ngắn "Những vùng trời khác nhau" sáng tác năm 1970, sau đó được in trong tập truyện cùng tên do NXB Văn học phát hành. Tập truyện gồm 7 truyện ngắn, phản ánh cuộc sống và chiến đấu của quân dân Việt Nam trong những năm kháng chiến chống Mỹ. Qua các tác phẩm như "Nguồn suối", "Nhành mai", "Lá thư vui", "Chuyện đại đội", "Người mẹ xóm Nhà thờ", "Mảnh trăng", Nguyễn Minh Châu khắc họa hình ảnh người lính, công nhân giao thông và những con người nơi hậu phương với lòng yêu nước và tinh thần hy sinh.
Ý nghĩa của bầu trời Tổ quốc
Chủ đề "Vùng trời quê hương nào cũng là bầu trời Tổ quốc" mang thông điệp sâu sắc về tình yêu quê hương, đất nước. Từ câu chuyện của Lê và Sơn, tác phẩm khắc họa hình ảnh những người lính "chia nhau bầu trời Tổ quốc trên đầu". Mỗi người đến từ một miền quê khác nhau, nhưng đều sẵn sàng bảo vệ từng khoảng trời của đất nước như chính quê hương mình. Đây là một thông điệp giàu tính nhân văn, giúp thí sinh suy ngẫm về trách nhiệm bảo vệ và xây dựng đất nước trong thời bình.
