Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng khi việc chấm môn ngữ văn được thực hiện theo rubric với các tiêu chí cụ thể, rõ ràng. Cách chấm này không chỉ hướng đến sự công bằng mà còn làm thay đổi đáng kể tình hình điểm số. Sau thời gian chấm thi môn ngữ văn tốt nghiệp THPT vừa qua, có thể thấy phần đọc hiểu với yêu cầu quen thuộc giúp thí sinh đạt điểm tương đối đồng đều, trong khi phần viết phân loại năng lực thí sinh rõ rệt.
Phần đọc hiểu: Yêu cầu quen thuộc, ít phân hóa
Nhìn vào cấu trúc đề thi ngữ văn, giám khảo dễ dàng nhận thấy phần đọc hiểu tiếp tục giữ vai trò "chống liệt" (điểm liệt là từ 1 trở xuống) cho thí sinh. Thực tế điểm số chấm thi cho thấy điều đó. Ngữ liệu được lựa chọn là văn bản thông tin với nội dung tương đối gần gũi, dễ tiếp cận, không đánh đố về mặt ngôn ngữ hay tư duy. Các câu hỏi cũng bám sát cấu trúc quen thuộc từ nhiều năm nay, đi theo trình tự từ nhận biết đến thông hiểu và vận dụng thấp.
Cụ thể, hầu hết thí sinh đạt điểm tuyệt đối câu 1 phần đọc hiểu (0,5 điểm): "Theo văn bản, trước năm 1440, tri thức được lưu giữ ở đâu?". Câu 2 (0,5 điểm) cũng không khó, vì chỉ cần nhận biết và chỉ ra câu văn chứa đựng bằng chứng về vai trò máy in đối với tác phẩm của William Shakespeare là có điểm. Câu 1 và 2 là dạng câu hỏi nhận biết và tái hiện kiến thức, thí sinh chỉ cần đọc kỹ văn bản là có thể trả lời chính xác. Đáp án và hướng dẫn chấm rõ ràng, ít gây tranh cãi, song vẫn có thí sinh mất điểm ở chỗ chép lại sai hoặc không đầy đủ thông tin cơ bản (câu 1) và chép dư hoặc thiếu ở câu 2.
Câu 3 đọc hiểu là câu hỏi thông hiểu, yêu cầu thí sinh giải thích đúng nghĩa của cụm từ "tài sản bị giam cầm" và "nhiên liệu". Tuy có độ khó hơn câu 1, 2 nhưng vẫn nằm trong khả năng của thí sinh trung bình nếu biết bám sát ngữ liệu. Đáp án chấm theo khung đóng (từ khóa: tài sản là của cải; bị giam cầm là hạn chế, độc quyền, không được truyền bá; nhiên liệu là nguồn năng lượng) nhưng khi chấm, giám khảo vẫn cho điểm linh hoạt theo hướng mở, nếu thí sinh diễn đạt theo ý tương đương. Tuy vậy, vẫn có nhiều thí sinh không đạt 1 điểm do hiểu sai, thiếu ý hoặc diễn giải dài dòng không đúng trọng tâm.
Câu 4 và câu 5 có sự phân hóa rõ rệt nhất của phần đọc hiểu. Ở câu 4, hầu hết thí sinh đạt 0,25 điểm ở phần xác định luận đề và luận điểm. Tuy nhiên, ở phần nhận xét mối liên hệ, khó đạt 0,75 điểm (có 3 ý), do đa số không trả lời được ý 2 (triển khai theo trật tự thời gian, không gian, tương phản) và ý 3 (thái độ của tác giả), nên bị mất 0,5 điểm. Nhìn chung, phần đọc hiểu có mức độ phân hóa thấp. Phổ điểm ở phần này dự kiến tập trung ở mức từ 2,5 đến 3 điểm.
Chấm theo rubric: Điểm phần viết phân hóa rõ rệt
Ở phần viết, khi chấm theo rubric (bảng tiêu chí đánh giá được xây dựng với các mức độ cụ thể), thể hiện rõ nhất sự phân hóa năng lực của thí sinh. Trước đây, việc chấm bài văn phần nào phụ thuộc cảm nhận của giám khảo. Một bài viết có thể được đánh giá cao nhờ văn phong mượt mà hoặc cảm xúc tốt, dù chưa thực sự đầy đủ ý. Ngược lại, cũng có những bài đúng ý nhưng diễn đạt chưa tốt lại bị chấm thấp. Vì thế, việc chấm theo rubric, theo quan điểm của lãnh đạo Bộ GD-ĐT, là để tránh tình trạng lệch điểm giữa các giám khảo, đem đến sự công bằng nhiều hơn cho thí sinh.
Với thang rubric, mỗi mức điểm đều gắn với những tiêu chí cụ thể (theo đáp án rubric của Bộ GD-ĐT), khiến việc chấm thi trở nên chặt chẽ hơn, đồng thời tạo ra một trần điểm rõ ràng cho từng mức độ bài làm. Tuy vậy, do quá chi li theo từng ý, từng yêu cầu nên việc chấm của giám khảo sẽ chậm hơn. Đó là lý do tại sao quá trình chấm thi môn văn năm nay ở tất cả các địa phương đều kéo dài ngày hơn trước đây.
Ở phần nghị luận xã hội (viết đoạn văn khoảng 200 chữ với chủ đề "làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?"), thí sinh dễ dàng đạt mức điểm từ 1 đến 1,25 nếu đáp ứng được yêu cầu chung và nêu được một số giải pháp (cá nhân hoặc xã hội). Tuy nhiên, để đạt điểm tối đa (2 điểm), bài viết phải đạt trọn vẹn yêu cầu của rubric chấm về nội dung, kiến thức (1,25 điểm), kỹ năng phân tích và lập luận (0,5 điểm) và hình thức, ngôn ngữ (0,25 điểm). Câu này phân loại rõ nhất ở phần giải pháp (1 điểm), vì rất ít thí sinh làm bài như các tiêu chí của đáp án đưa ra.
Sự phân hóa rõ nét hơn nằm ở phần nghị luận văn học (4 điểm, phân tích bài thơ "Những chiếc lá" của Nguyễn Đình Thi). Với thang điểm lớn, câu này đòi hỏi thí sinh không chỉ hiểu tác phẩm mà còn phải biết phân tích, cảm thụ và diễn đạt một cách có chiều sâu. Nhiều thí sinh không hiểu nội dung - chủ đề bài thơ, phân tích chung chung và kỹ năng diễn đạt chưa tốt. Trong khi đó, đáp án rubric thì rất nhiều ý, nên tính phân loại cao ở câu này cũng là điều đương nhiên.
Đây cũng là điểm mới của đề thi và đáp án chấm lần này: chống liệt, đáp ứng yêu cầu của một kỳ thi với hai mục đích, và thay đổi cách chấm (theo rubric) nhằm đáp ứng việc thay đổi cách dạy học văn theo Chương trình 2018 trong nhà trường phổ thông, đem đến công bằng hơn cho thí sinh trong thi cử.
8 giờ ngày 1.7 công bố điểm thi tốt nghiệp THPT
Theo kế hoạch, việc công bố điểm thi tốt nghiệp THPT năm nay sẽ được thực hiện đồng loạt vào 8 giờ ngày 1.7. Sau khi biết điểm thi, thí sinh có nhu cầu có thể gửi đơn phúc khảo bài thi tại các đơn vị đăng ký dự thi từ ngày 1 đến 5.7. Các thí sinh nhận giấy chứng nhận kết quả thi, học bạ muộn nhất ngày 7.7.
Thời gian này, các địa phương đang hoàn tất các khâu cuối cùng trong công tác chấm thi. Bộ GD-ĐT đã công bố đáp án tất cả các môn thi; riêng môn ngữ văn có hướng dẫn chấm thi. Có một sự đổi mới lớn trong chấm thi môn ngữ văn năm nay, đó là lần đầu tiên Bộ GD-ĐT hướng dẫn chấm thi bằng phương pháp rubric ở phần thi viết.
Việc ứng dụng rubric được kỳ vọng đảm bảo tính công bằng tốt hơn, giảm tính chủ quan của giám khảo trong quá trình chấm. Rubric trong đánh giá môn ngữ văn là bảng mô tả tiêu chí chấm điểm chi tiết, đóng vai trò như thước đo chuẩn hóa giúp giáo viên chấm điểm khách quan, đồng thời giúp thí sinh biết rõ các yêu cầu cần đạt để hoàn thiện bài viết hoặc bài nói của mình.
Bộ GD-ĐT cho biết năm nay Bộ và các tỉnh, thành phố tiếp tục chỉ đạo, hướng dẫn và tăng cường kiểm tra, giám sát bảo đảm thực hiện tốt các khâu chấm thi, đối sánh dữ liệu điểm thi, công bố kết quả, phúc khảo bài thi, xét công nhận tốt nghiệp THPT cho thí sinh và tuyển sinh đại học, giáo dục nghề nghiệp năm 2026.
Sau khi có kết quả thi, Bộ GD-ĐT sẽ thực hiện phân tích kết quả của các thí sinh để có cơ sở đánh giá về chất lượng của đề thi, kỳ thi, công tác dạy học trên phạm vi toàn quốc. Đáng chú ý, một trong những yêu cầu mới mà Bộ GD-ĐT sẽ thực hiện là phân tích điểm hiệu chỉnh giữa các môn thi để phục vụ công tác đánh giá kết quả thi của các môn trong kỳ thi theo quy định quy chế thi.
Theo Bộ GD-ĐT, ngoài việc bảo đảm công bằng trong công tác tuyển sinh, đối với việc dạy và học ở địa phương, điểm hiệu chỉnh cho phép đánh giá khách quan mức độ tiến bộ của từng môn với nhau khi so sánh điểm trung bình thi tốt nghiệp các môn khác nhau trong cùng địa phương.
Từ kết quả kỳ thi năm nay, Bộ GD-ĐT sẽ tiếp tục tăng cường chỉ đạo đổi mới cách dạy, cách học, cách kiểm tra, đánh giá quá trình học của học sinh bao gồm cả kiểm tra đánh giá thường xuyên, định kỳ theo hướng tích hợp liên môn và gắn với thực tế, giúp học sinh tiếp tục làm quen với việc đánh giá theo định hướng năng lực.
