Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội vừa quyết định thành lập Trường Trung học Phổ thông Kiến trúc trực thuộc Đại học Kiến trúc Hà Nội. Đây là cơ sở giáo dục phổ thông mới nhất gia nhập danh sách các trường do đại học vận hành.
Trước đó, nhiều trường đại học đã mở rộng đào tạo hệ phổ thông, từ trường chuyên, thực hành sư phạm đến tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông. Xu hướng này đang gây nhiều tranh luận trên các diễn đàn giáo dục.
Lợi ích từ mô hình trường phổ thông trực thuộc đại học
Tiến sĩ Lê Đông Phương, nguyên Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Giáo dục đại học, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, cho rằng việc đại học mở trường phổ thông xuất phát từ hai nguyên nhân chính.
Thứ nhất, các trường muốn tận dụng đội ngũ giảng viên có kiến thức chuyên sâu để phục vụ xã hội rộng rãi hơn. Thay vì chỉ giảng dạy ở bậc đại học và sau đại học, họ muốn đưa một phần tri thức chuyên ngành xuống bậc phổ thông, giúp học sinh sớm tiếp cận với các lĩnh vực nghề nghiệp và kiến thức chuyên sâu. Điều này được xem là tín hiệu tích cực vì chương trình phổ thông hiện nay chủ yếu tập trung vào các môn văn hóa, thiếu nội dung nghề nghiệp và chuyên biệt.
Thứ hai, với những ngành đặc thù như Kiến trúc, việc tìm kiếm thí sinh phù hợp gặp khó khăn do môn năng khiếu không nằm trong chương trình phổ thông đại trà. Mở trường phổ thông năng khiếu giúp bồi dưỡng đam mê và kỹ năng cần thiết cho học sinh từ sớm, đồng thời tạo nguồn đầu vào chất lượng cho trường đại học.
Lo ngại về chất lượng và công bằng
Dù có ưu điểm, tiến sĩ Lê Đông Phương cũng chỉ ra một số vấn đề đáng lo ngại. Học sinh tại các trường phổ thông trực thuộc đại học, thường tập trung ở thành phố lớn, sẽ có lợi thế vượt trội so với học sinh vùng sâu vùng xa, tạo ra sự mất công bằng trong cuộc đua vào đại học.
Nhiều trường đại học hiện còn hạn chế về diện tích và cơ sở vật chất. Việc có thêm trường phổ thông trong khuôn viên chật hẹp buộc nhà trường phải phân tán tài nguyên, ảnh hưởng đến môi trường sư phạm. Ngoài ra, không phải giảng viên đại học nào cũng có thể dạy phổ thông; các trường phải tuyển thêm giáo viên hoặc yêu cầu giảng viên học chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm phổ thông.
Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm, người sáng lập trường THPT Đinh Tiên Hoàng, cho rằng các trường đại học chỉ nên mở trường phổ thông dưới dạng trường chuyên, năng khiếu hoặc chất lượng cao, thay vì đào tạo đại trà. Ông nhấn mạnh: “Mục tiêu của việc mở trường phổ thông trong đại học phải là phục vụ sự phát triển của đất nước và ngành nghề, không phải là công cụ để giải quyết khó khăn tài chính”.
Sứ mệnh khác nhau giữa đại học và phổ thông
Ông Ngô Huy Tâm, đồng sáng lập mạng lưới cố vấn chính sách và lãnh đạo giáo dục, trường Giáo dục sau đại học tại Harvard (Mỹ), cho biết trên thế giới, mô hình trường phổ thông trực thuộc đại học thường xuất hiện ở các cơ sở tư thục hoặc trường có định hướng đào tạo năng khiếu, tài năng đặc biệt. Ví dụ, Đại học Stanford có trường phổ thông trực tuyến dành cho học sinh có năng lực vượt trội, hoạt động theo cơ chế doanh nghiệp trong hệ sinh thái của trường.
Việc các trường đại học công lập mở trường phổ thông đại trà không phải xu hướng phổ biến. Ông Tâm cho rằng Việt Nam không nên đi theo hướng này vì giáo dục đại học và phổ thông có sứ mệnh khác nhau. Hệ thống phổ thông cần bảo đảm công bằng trong tiếp cận, trong khi đại học cần tập trung nguồn lực cho nghiên cứu và đào tạo trình độ cao.
Tiến sĩ Lê Đông Phương đề xuất thay đổi tư duy quản lý: không nên để cơ quan giáo dục địa phương cấp phép mà cơ quan quản lý trực tiếp của trường đại học (các bộ, ngành) nên thực hiện, vì Sở Giáo dục và Đào tạo khó đánh giá hết thực lực và chuyên môn sâu của trường đại học. Các trường cần hoạt động đúng ý nghĩa là môi trường sư phạm thực nghiệm hoặc vận dụng tri thức mới, thay vì chạy theo xu thế thị trường.
Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm cũng kêu gọi Bộ Giáo dục và Đào tạo sớm ban hành quy định, tiêu chí cụ thể về việc trường đại học nào được phép thành lập trường phổ thông, gắn với đặc thù ngành đào tạo và mục tiêu bồi dưỡng nhân tài, tránh tình trạng mở theo phong trào hoặc vì mục đích ngoài giáo dục.
Việc mở trường phổ thông trong lòng đại học chỉ đáng khuyến khích khi nhà trường đảm bảo chuẩn mực về cơ sở vật chất, không ảnh hưởng đến đào tạo đại học và thực sự mang lại giá trị tri thức mới cho học sinh.
