GS Ngô Bảo Châu gia nhập Đại học Hong Kong: Thúc đẩy châu Á thành trung tâm toán học thế giới
Giáo sư Ngô Bảo Châu - nhà toán học Việt Nam duy nhất đoạt giải Fields - vừa công bố quyết định quan trọng trong sự nghiệp: rời Mỹ để gia nhập Đại học Hong Kong (Trung Quốc) từ tháng 6/2026. Quyết định này không chỉ đánh dấu bước chuyển cá nhân mà còn thể hiện tầm nhìn lớn về sự phát triển của khoa học châu Á.
Khát vọng xây dựng trung tâm toán học mới tại châu Á
Trong cuộc phỏng vấn với tờ South China Morning Post, GS Ngô Bảo Châu chia sẻ: "Tôi muốn châu Á trở thành một nước Mỹ hay một châu Âu tiếp theo - nơi khoa học và toán học vươn mình mạnh mẽ". Ông nhấn mạnh rằng châu Á và Trung Quốc đang đứng trước cơ hội độc nhất để trở thành những trung tâm hàng đầu về khoa học và toán học.
Giáo sư từng làm việc tại Đại học Chicago (Mỹ) từ năm 2010, nhưng thừa nhận có những điều không hài lòng về môi trường học thuật tại đây. Ông cho biết: "Các đại học Mỹ từng là những định chế tuyệt vời, nhưng những điều đáng buồn đang xảy ra với vấn đề thị thực và sinh viên".
Hong Kong - điểm kết nối toán học châu Á
GS Ngô Bảo Châu mô tả Hong Kong là "nơi tuyệt vời" để thực hiện mục tiêu phát triển toán học khu vực. Ông muốn biến thành phố này thành điểm kết nối của toán học châu Á, từ Trung Quốc, Ấn Độ, Đài Loan, Nhật Bản đến Việt Nam, Singapore.
"Các nhà toán học làm việc tốt hơn nhiều khi có những mối liên kết. Trong toán học, sự hợp tác lớn hơn nhiều so với cạnh tranh", giáo sư nhận định. Ông cũng cho rằng Hong Kong thuận tiện cho các đồng nghiệp từ châu Âu và Mỹ đến làm việc.
Tiềm năng và thách thức của toán học châu Á
Theo GS Ngô Bảo Châu, điều còn thiếu ở châu Á là một đội ngũ đủ lớn các nhà toán học kỳ cựu có thể dành thời gian đào tạo sinh viên. Tuy nhiên, ông lạc quan về tiềm năng: "Trung Quốc và châu Á có tiềm năng rất lớn, bởi ở nhiều trường đại học trên thế giới, nhiều sinh viên giỏi nhất đến từ Trung Quốc".
Sau nhiều năm làm việc ở phương Tây, giáo sư cho biết đây là thời điểm thích hợp để trở lại châu Á - vừa để gần gia đình, vừa vì ông nhớ "không khí châu Á" mà ông cảm nhận được ở Hong Kong.
Quan điểm về AI và tương lai toán học
Trong giai đoạn mới tại Đại học Hong Kong, GS Ngô Bảo Châu dự định tiếp tục nghiên cứu toán học thuần túy và làm việc với sinh viên, các nhà nghiên cứu trẻ. Ông cho rằng khó có thể hình dung trí tuệ nhân tạo thay thế các nhà toán học, bởi công việc này đòi hỏi tư duy sâu và nhiều tầng logic mà công nghệ hiện nay chưa thể đạt tới.
Giáo sư cũng bày tỏ lo ngại về việc "triển khai AI một cách vội vàng" trong trường học: "Tôi thực sự không muốn những 'người' đầu tiên mà trẻ em tương tác lại là AI, nếu xét đến những hệ quả đối với sự phát triển của chúng".
Vị thế và đóng góp của GS Ngô Bảo Châu
GS Ngô Bảo Châu là người Việt Nam duy nhất đến nay đoạt giải thưởng Fields (năm 2010) - được ví như "Nobel Toán học". Ông được cộng đồng toán học thế giới biết đến nhờ chứng minh "bổ đề cơ bản" trong Chương trình Langlands, một bài toán lớn tồn tại suốt hơn 30 năm.
Tại Việt Nam, GS Ngô Bảo Châu đang giữ vai trò Giám đốc Khoa học Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán (VIASM). Ông cùng VIASM đang triển khai các chương trình đào tạo tiến sĩ Toán học trong nước, nhằm xây dựng đội ngũ nghiên cứu đỉnh cao có thể cạnh tranh quốc tế.
Đại học Hong Kong đánh giá việc GS Ngô Bảo Châu gia nhập khoa Toán với vị trí giáo sư chủ nhiệm là "một dấu mốc quan trọng". Trước đó, trường này cũng đã mời GS Vũ Hà Văn - nhà toán học Việt Nam nổi tiếng khác - tham gia giảng dạy.
Quyết định của GS Ngô Bảo Châu không chỉ là bước đi cá nhân mà còn phản ánh xu hướng dịch chuyển chất xám về châu Á, góp phần định hình lại bản đồ khoa học toàn cầu trong những thập kỷ tới.
