Giáo sư Ngô Bảo Châu chuyển sang Đại học Hong Kong, hướng tới xây dựng châu Á thành trung tâm khoa học mới
Theo thông tin từ South China Morning Post, giáo sư Ngô Bảo Châu, nhà toán học Việt Nam đầu tiên nhận giải Fields Medal, sẽ chính thức gia nhập Đại học Hong Kong (Trung Quốc) từ tháng 6/2026. Trong một cuộc phỏng vấn tại khuôn viên trường, ông bày tỏ tầm nhìn đầy tham vọng: “Tôi muốn châu Á trở thành ‘nước Mỹ mới’ hay ‘châu Âu mới’ - một nơi khoa học và toán học có thể phát triển mạnh mẽ”. Ông nhấn mạnh rằng châu Á, đặc biệt là Trung Quốc, đang nắm giữ cơ hội hiếm có để vươn lên thành một trong những trung tâm toán học hàng đầu thế giới, và ông rất mong được đóng góp vào quá trình phát triển này.
Rời Mỹ vì môi trường học thuật thay đổi
Giáo sư Ngô Bảo Châu đã giảng dạy tại Đại học Chicago (Mỹ) từ năm 2010. Ông chia sẻ rằng các trường đại học Mỹ từng là biểu tượng của tri thức, khám phá và sự công bằng học thuật trong hàng trăm năm. Tuy nhiên, gần đây, ông nhận thấy nhiều vấn đề đáng lo ngại, bao gồm khó khăn về visa và môi trường không còn thuận lợi cho sinh viên quốc tế. Trước khi đến Mỹ, ông đã dành gần hai thập kỷ học tập và làm việc tại Pháp. Ông bày tỏ mong muốn được sống và làm việc ở một nơi ít phải đối mặt với những điều khiến bản thân không hài lòng.
Thúc đẩy kết nối cộng đồng toán học châu Á
Giáo sư Ngô Bảo Châu nổi tiếng với công trình đột phá chứng minh Chương trình Langlands, một lý thuyết toán học được đề xuất năm 1967 và được xem là một trong những hướng nghiên cứu tham vọng nhất. Việc ông gia nhập khoa Toán tại Đại học Hong Kong với vị trí giáo sư chủ tịch được đánh giá là một dấu mốc quan trọng trong chiến lược thu hút nhân tài quốc tế của trường. Sinh năm 1972 tại Hà Nội, ông cho biết muốn thúc đẩy sự gắn kết giữa các nhà toán học trong khu vực, vì “các nhà toán học làm việc hiệu quả hơn khi có sự gắn kết với nhau”. Ông mong muốn Hong Kong trở thành trung tâm kết nối cộng đồng toán học châu Á, bao gồm các quốc gia và vùng lãnh thổ như Trung Quốc, Ấn Độ, Đài Loan, Nhật Bản, Việt Nam và Singapore, nhờ lợi thế địa lý thuận tiện.
Châu Á cần thêm nhà khoa học đầu ngành
Giáo sư Ngô Bảo Châu chỉ ra rằng châu Á vẫn thiếu đội ngũ các nhà toán học hàng đầu có thể dành thời gian đào tạo thế hệ trẻ. Tuy nhiên, ông lạc quan về tiềm năng lớn của khu vực, khi nhiều sinh viên xuất sắc nhất trên thế giới đến từ Trung Quốc. Ông nhấn mạnh rằng nghiên cứu toán học không đòi hỏi thiết bị phức tạp, chỉ cần bảng đen và phấn, nhưng không thể phát triển trong sự cô lập. Hợp tác quốc tế là chìa khóa để trao đổi ý tưởng và thúc đẩy sáng tạo, giúp mở rộng giới hạn tri thức.
Lo ngại về áp lực công bố và AI trong giáo dục
Giáo sư Ngô Bảo Châu bày tỏ quan ngại về xu hướng các trường đại học đặt nặng chỉ tiêu công bố khoa học và KPI. Ông cho rằng hệ thống này có thể phù hợp với trường tầm trung, nhưng các trường hàng đầu cần ưu tiên chất lượng hơn số lượng. “Áp lực ở mức độ nhất định là cần thiết, nhưng nếu cứ phải xuất bản một bài mỗi vài tháng thì rất khó tạo ra công trình đột phá trong toán học”, ông nói. Đồng thời, ông không tin AI có thể thay thế nhà toán học, vì công việc này đòi hỏi suy nghĩ sâu và logic phức tạp. Ông cũng cảnh báo về việc áp dụng AI quá vội vàng trong giáo dục, vì có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của trẻ em.
Hướng tới tương lai tại châu Á
Sau nhiều năm làm việc ở phương Tây, giáo sư Ngô Bảo Châu cho rằng đây là thời điểm thích hợp để trở lại châu Á, vừa gần gia đình hơn vừa gắn bó với nguồn cội. Ông cảm nhận rõ “không khí châu Á” tại Hong Kong, nơi được xem là điểm giao thoa Đông - Tây. Trong thời gian tới, ông dự định tiếp tục nghiên cứu toán học thuần túy và làm việc với sinh viên, nhà nghiên cứu trẻ để kết nối lý thuyết biểu diễn với lý thuyết số, đồng thời thúc đẩy toán học như một niềm vui thay vì áp lực.
