Chiến lược di dời đại học khỏi trung tâm: Bài học từ châu Á và TP.HCM
Trước tình trạng tắc nghẽn giao thông nghiêm trọng tại các đô thị lớn, nhiều quốc gia châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản và Indonesia đã triển khai chiến lược di dời các trường đại học ra khỏi khu vực trung tâm. Mục tiêu chính là giảm áp lực dân số, hạ tầng và giao thông cho vùng lõi đô thị, đồng thời mở rộng không gian phát triển giáo dục.
Làn sóng di dời đại học tại Trung Quốc
Tại các thành phố lớn của Trung Quốc như Thượng Hải và Bắc Kinh, tình trạng kẹt xe trong nội đô đã trở nên phổ biến, đặc biệt ở những khu vực tập trung đông người như trường học. Để giải quyết vấn đề này, từ đầu những năm 2000, chính quyền đã xây dựng các "làng đại học" ở vùng rìa đô thị và từng bước di chuyển các cơ sở giáo dục ra khỏi trung tâm.
Thượng Hải là một trong những thành phố tiên phong với Khu đô thị Đại học Tùng Giang, được xây dựng từ năm 2001. Đến năm 2005, khoảng 80.000 sinh viên cùng 7.000 giảng viên và nhân viên từ 7 trường đại học đã được chuyển đến đây. Chiến lược này không chỉ giảm áp lực giao thông mà còn thúc đẩy phát triển nhà ở, thương mại và hạ tầng tại khu vực ngoại ô.
Tại Bắc Kinh, vào năm 2015, ba trường đại học gồm Đại học Thành phố Bắc Kinh, Đại học Công Thương Bắc Kinh và Đại học Kiến trúc và Xây dựng Bắc Kinh đã chuyển cơ sở đào tạo ra các quận ngoại thành, với khoảng 6.600 sinh viên và giảng viên được di dời. Việc này giúp các trường mở rộng không gian và giảm áp lực hạ tầng trong khu trung tâm, vốn có mật độ dân cư cao và quỹ đất hạn chế.
Một ví dụ khác là tại thành phố cảng Ninh Ba vào năm 2018, ba trường thành viên của một đại học tại trung tâm đã được chuyển ra cách trung tâm khoảng 40 km, với khoảng 3.300 sinh viên và 400 giảng viên tham gia.
Kinh nghiệm từ Nhật Bản và Indonesia
Ý tưởng di dời đại học không hoàn toàn mới, với Nhật Bản đã thực hiện từ những năm 1960-1970. Chính phủ Nhật Bản quyết định chuyển Trường Đại học Sư phạm Tokyo ra Thành phố Khoa học Tsukuba, cách thủ đô khoảng 60 km về phía đông bắc. Sau đó, Đại học Tsukuba được thành lập vào năm 1973 và trở thành một cụm khoa học lớn, thu hút nhiều viện nghiên cứu quốc gia.
Tại thủ đô Jakarta của Indonesia, nơi có tình trạng tắc nghẽn giao thông nghiêm trọng, phần lớn hoạt động đào tạo của Đại học Indonesia đã được chuyển từ khuôn viên trung tâm Salemba sang khu vực Depok, cách khoảng 25 km. Thông thường, các khuôn viên cũ không bị chuyển đổi hoàn toàn sang mục đích thương mại mà được giữ lại cho các hoạt động giáo dục như đào tạo sau đại học hoặc cơ sở chuyên ngành.
Tuy nhiên, theo nhận định của các chuyên gia, việc di dời cũng đặt ra thách thức, đặc biệt trong giai đoạn đầu khi hạ tầng và tiện ích xã hội tại khu vực mới chưa phát triển đầy đủ, buộc giảng viên và sinh viên phải đối mặt với lựa chọn khó khăn về nơi ở và di chuyển.
TP.HCM nối gót với đề xuất di dời Đại học Bách khoa
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, gần đây Công ty Cổ phần Phát triển Bất động sản Phát Đạt đã đề xuất nghiên cứu dự án xây dựng cơ sở mới và di dời Trường Đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia TP.HCM từ địa chỉ 268 Lý Thường Kiệt về Khu đô thị Đại học Quốc gia TP.HCM, còn gọi là Làng Đại học Thủ Đức.
Theo chính quyền thành phố, chủ trương di dời cơ sở này đã nằm trong định hướng phát triển hệ thống Đại học Quốc gia TP.HCM từ trước, với mục tiêu hình thành một trung tâm đào tạo và nghiên cứu khoa học quy mô lớn. Hiện nay, tại khu đô thị đại học đã bố trí gần 40 ha đất dành cho Trường Đại học Bách khoa, cùng với hạ tầng được đầu tư đồng bộ, tạo điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng và phát triển.
Ngày 25/2, Ban Thường vụ Thành ủy TP.HCM đã ban hành Kết luận 316, nêu chủ trương nghiên cứu di dời và mở rộng các cơ sở giáo dục, đào tạo nghề và một số cơ sở y tế ra khỏi khu vực nội thành. Mục tiêu là giảm áp lực dân số và giao thông tại trung tâm, đồng thời tổ chức lại không gian đô thị. Đối với khu đất của Trường Đại học Bách khoa tại 268 Lý Thường Kiệt, các cơ quan liên quan đang nghiên cứu phương án sử dụng phù hợp, nhưng chưa có quyết định cụ thể về việc giao cho doanh nghiệp phát triển dự án bất động sản thương mại.
Nhìn chung, chiến lược di dời đại học khỏi trung tâm đang trở thành xu hướng tại nhiều đô thị châu Á, với những bài học kinh nghiệm quý báu có thể tham khảo cho TP.HCM trong quá trình quy hoạch và phát triển bền vững.
