Chuyên gia đề xuất quy định bắt buộc dùng ngữ liệu SGK trong kiểm tra thường xuyên
PGS-TS Bùi Mạnh Hùng, giảng viên cao cấp khoa Ngữ văn Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, Tổng chủ biên sách giáo khoa tiếng Việt - ngữ văn bộ "Kết nối tri thức với cuộc sống", đã chia sẻ quan điểm này tại tọa đàm khoa học "Triển khai chương trình và sách giáo khoa môn ngữ văn trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 71-NQTW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo" diễn ra sáng 25.3.
Thực trạng đáng báo động về tiếp thu ngữ liệu di sản
Theo PGS-TS Bùi Mạnh Hùng, một thực trạng đáng lo ngại hiện nay là nhiều học sinh không còn nhớ nổi một câu trong các tác phẩm văn học di sản như "Truyện Kiều", "Hịch tướng sĩ" hay "Bình Ngô đại cáo". Trong khi đó, trước đây, ngay cả học sinh không theo khối xã hội vẫn có thể thuộc nhiều đoạn trong các tác phẩm này.
Ông Hùng phân tích: "Chương trình và sách giáo khoa mới không thuần túy nhằm mục tiêu phát triển kỹ năng đọc, viết, nói, nghe. Nhưng đó là những kỹ năng 'mở đường'. Chương trình không bỏ qua các mục tiêu quan trọng khác của môn ngữ văn, trong đó có mục tiêu giúp người học được trang bị vốn hiểu biết chung về di sản văn học, văn hóa, gắn với 'ngữ liệu di sản'".
Đề xuất cụ thể về đổi mới kiểm tra đánh giá
PGS-TS Bùi Mạnh Hùng khẳng định, Chương trình ngữ văn Giáo dục phổ thông 2018 chỉ quy định tránh dùng ngữ liệu đã học trong đề kiểm tra đánh giá cuối năm, cuối cấp. Công văn 3175 của Bộ GD-ĐT cũng hướng dẫn không dùng ngữ liệu trong sách giáo khoa trong bài kiểm tra cuối kỳ.
Tuy nhiên, ông Hùng nhấn mạnh: "Cần khuyến khích hoặc quy định bắt buộc dùng ngữ liệu đã học trong đánh giá thường xuyên, đánh giá giữa kỳ, để học sinh khắc sâu hơn 'ngữ liệu di sản'. Nếu có quy định trên sẽ góp phần khắc phục thực trạng học sinh không nhớ nổi một câu trong các tác phẩm văn học quan trọng".
Chuyên gia này gợi mở các hình thức đánh giá thường xuyên có thể áp dụng:
- Yêu cầu học sinh học thuộc một đoạn thơ tiêu biểu
- Sử dụng chính ngữ liệu trong sách giáo khoa để thiết kế đề kiểm tra thường xuyên
- Giáo viên thiết kế lại hệ thống câu hỏi dựa trên ngữ liệu trong sách giáo khoa
Nguyên nhân của tình trạng dạy - học qua loa
PGS-TS Bùi Mạnh Hùng chỉ ra rằng, trong thực tế, khi dạy và học chỉ để đối phó với thi cử - nơi đề thi sử dụng ngữ liệu bên ngoài - thì cả học sinh lẫn giáo viên đều không chú trọng dạy các bài ngữ liệu trong sách giáo khoa. Nhiều nơi chỉ dạy qua loa, dạy cho xong để tập trung vào các kỳ thi quan trọng.
Một giáo viên ngữ văn tại trường THPT ở quận 7, TP.HCM tham dự tọa đàm cũng chia sẻ đồng quan điểm: "Trước đây, có thể hỏi một học sinh không cần học khối xã hội, các em còn thuộc tác phẩm này, bài thơ kia. Còn bây giờ, nhiều em còn không thuộc bài thơ nào đã học trong sách giáo khoa!"
Định hướng phát triển chương trình trong bối cảnh mới
Tại tọa đàm, PGS-TS Bùi Mạnh Hùng cũng chia sẻ những định hướng phát triển chương trình khi dạy học môn ngữ văn trong bối cảnh cả nước dùng chung một bộ sách giáo khoa thống nhất.
Ông đề xuất cần cụ thể hóa các yêu cầu cần đạt về phần viết, thể hiện rõ hơn yêu cầu của từng kiểu bài. Đồng thời, cần bổ sung phụ lục bài làm của học sinh để minh họa cho mức độ cần đạt về kỹ năng viết ở từng kiểu bài.
"Nếu Bộ GD-ĐT tiến hành chỉnh sửa Chương trình ngữ văn 2018 thì có thể vi chỉnh để mạch lạc và nhất quán hơn. Song, không trở lại Chương trình cũ, không tạo ra đổi mới của đổi mới", ông Hùng nhấn mạnh.
Giải pháp cho vấn đề ngữ liệu trong kiểm tra đánh giá
Về vấn đề ngữ liệu từ văn học nước ngoài, PGS-TS Bùi Mạnh Hùng cho biết các trích đoạn, tác phẩm văn học nước ngoài đều có thể dùng làm ngữ liệu cho học sinh, nhưng cần dùng những bản dịch tốt, tránh những bản dịch kém làm sai lệch văn bản gốc.
Ông nói: "Đặc biệt, nếu với những bản dịch tiếng Việt tốt, dịch giả uy tín, như Dương Tường, Phạm Mạnh Hùng..., chúng ta hoàn toàn có thể đặt câu hỏi về phần tiếng Việt trong đề kiểm tra cho các em".
Tọa đàm do Hội Ngôn ngữ học TP.HCM và Hội Nghiên cứu và giảng dạy văn học TP.HCM phối hợp chủ trì, thu hút sự tham gia của nhiều nhà khoa học và hơn 50 giáo viên, giảng viên. Sự kiện còn lắng nghe chia sẻ từ thạc sĩ Trần Lê Duy về ứng dụng AI trong giảng dạy ngữ văn với thông điệp "làm chủ công nghệ, giữ lại nhân tâm".
