Đề thi học sinh giỏi Văn TP.HCM: Từ captcha đến triết lý làm người
Kỳ thi học sinh giỏi lớp 12 cấp thành phố do Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM tổ chức vào ngày 4.3 vừa qua đã gây ấn tượng mạnh với đề thi môn Ngữ văn. Đề thi được thiết kế trên máy tính và bắt đầu bằng một tình huống chuyển đổi số độc đáo, yêu cầu thí sinh giải captcha để chứng minh mình không phải là robot trước khi bắt đầu làm bài.
Tình huống mở đầu đầy suy tư
Phần dẫn đề viết: "Bạn vừa trải nghiệm một tình huống giả định; trong đó có hoạt động giải captcha - vượt qua các bước xác minh để đăng nhập một trang mạng. Việc phải 'chứng minh mình là con người' với máy móc tưởng chỉ là một thao tác đơn giản nhưng lại gợi nhiều suy tư về giá trị của con người".
Câu 1 của đề thi (8 điểm) đưa ra hai ngữ liệu đặc sắc:
- Ngữ liệu 1 trích từ bài viết "Kiếp nạn thời công nghệ: phải chứng minh mình là người" trên Báo Tuổi Trẻ Cuối Tuần, so sánh việc giải captcha với câu chuyện chú rối gỗ Pinocchio phải chứng minh phẩm chất con người.
- Ngữ liệu 2 là câu chuyện cổ tích Campuchia về một chàng trai đi tìm "một người" thực sự, trích từ bài "Ngày xuân nói chuyện con người" của Vũ Hạnh.
Thí sinh được yêu cầu viết bài văn nghị luận xã hội với nhan đề "Là tôi, một CON NGƯỜI đây mà!" từ góc nhìn người trẻ, nêu giá trị tạo nên "con người đích thực", lựa chọn một giá trị để bàn luận sâu, và liên hệ ý nghĩa của niềm kiêu hãnh làm người.
Bài thơ "Bom và trăng" và sứ mệnh văn chương
Câu 2 (12 điểm) yêu cầu phân tích, đánh giá bài thơ "Bom và trăng" của Chế Lan Viên - một tác phẩm chỉ vỏn vẹn 7 câu nhưng chứa đựng nhiều tầng nghĩa về chiến tranh, hòa bình và ánh sáng nhân văn. Từ đó, thí sinh cần bàn luận về cách văn chương giúp con người "NGƯỜI hơn".
Đánh giá từ chuyên gia giáo dục
Thầy Đỗ Đức Anh, giáo viên Trường THPT Bùi Thị Xuân (quận 1, TP.HCM), nhận xét: "Ở góc nhìn thí sinh, tôi nghĩ đây là đề ngữ văn đủ 'wow'. Tôi tin chắc thí sinh đọc đề xong sẽ rất thích thú vì cách đặt vấn đề dẫn dắt rất hiện đại, thú vị, mới lạ".
Theo thầy Đức Anh, đề thi có nhiều ưu điểm nổi bật:
- Tính nhân văn sâu sắc, chạm đến vấn đề cốt lõi của thời đại
- Tính thời sự khi đặt ra câu hỏi: "Khi máy ngày càng thông minh, điều gì khiến con người vẫn là con người?"
- Cấu trúc quen thuộc nhưng cách tiếp cận mới mẻ, mang hơi thở thời đại số
- Độ khó vừa phải để phân loại học sinh giỏi thực sự
Với câu nghị luận xã hội, thầy Đức Anh đánh giá ngữ liệu rất thú vị và yêu cầu nghị luận chất lượng. Đề không ép buộc một đáp án duy nhất mà cho phép thí sinh tự lựa chọn giá trị để bàn luận, đúng tinh thần của đề thi học sinh giỏi chuẩn mực.
Với câu nghị luận văn học, thầy nhấn mạnh sự tinh tế trong việc lựa chọn bài thơ ngắn nhưng giàu triết lý. "Chỉ 7 câu thơ nhưng chứa trong đó hình ảnh của chiến tranh, ánh sáng, hòa bình, triết lý nhân sinh. Đây là dạng thơ tối giản nhưng đa nghĩa, học sinh giỏi mới khai thác sâu được".
Ý nghĩa giáo dục và thời đại
Thầy Đức Anh chia sẻ thêm: "Tôi rất thích đề văn này. Tôi ước mình được trở lại là một học sinh lớp 12 để được làm đề văn hay như thế này. Xin dành sự trân trọng cho ban ra đề".
Trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến nhiều xung đột, câu nghị luận văn học về bài thơ "Bom và trăng" càng mang tính thời sự và nhân văn. Đề thi không chỉ đánh giá năng lực học sinh mà còn khơi gợi những suy tư sâu sắc về bản chất con người, về giá trị nhân văn trong thời đại công nghệ phát triển vượt bậc.
Đề thi học sinh giỏi Ngữ văn TP.HCM năm nay đã chứng minh rằng, ngay cả trong thời đại số hóa và trí tuệ nhân tạo, những câu hỏi về bản chất con người, về giá trị nhân văn vẫn luôn cần thiết và có sức lay động mạnh mẽ. Đây không chỉ là một đề thi mà còn là một tuyên ngôn giáo dục về việc đào tạo những con người toàn diện, có chiều sâu tư duy và trái tim nhân ái.
