Trong bối cảnh giáo dục Việt Nam đang hướng tới sự gắn kết chặt chẽ với thực tiễn, nhiều cơ sở đào tạo đã triển khai các mô hình sáng tạo, mang lại hiệu quả thiết thực. Trường Đại học Tây Nguyên và Trường Trung học phổ thông chuyên Lý Tự Trọng tại Cần Thơ là hai điển hình nổi bật, minh chứng cho sự thành công của phương pháp giáo dục này.
Trường Đại học Tây Nguyên: Khởi nghiệp từ nghiên cứu khoa học
Với vị thế là ngôi trường gắn bó mật thiết với vùng đất Tây Nguyên giàu tiềm năng nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức, Trường Đại học Tây Nguyên trong những năm qua đã xác định phong trào khởi nghiệp là hướng đi chiến lược quan trọng. Mục tiêu là khai thác tối đa lợi thế địa phương, đồng thời thúc đẩy sáng kiến và tinh thần sáng tạo của sinh viên, qua đó đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của khu vực.
Phong trào nghiên cứu khoa học trong sinh viên luôn được nhà trường khuyến khích và coi như “cái nôi” hình thành ý tưởng khởi nghiệp. Nhiều đề tài nghiên cứu khoa học cấp sinh viên và cấp trường, có tính ứng dụng cao, đã được chuyển hóa thành các sản phẩm khởi nghiệp cụ thể. Thành quả ấn tượng nhất là giải Nhất toàn quốc tại Cuộc thi học sinh, sinh viên với ý tưởng khởi nghiệp năm 2024, với sản phẩm “Thiết bị hỗ trợ gõ sầu riêng”.
Thiết bị hỗ trợ gõ sầu riêng: Giải pháp công nghệ cho nông nghiệp địa phương
Theo ông Nguyễn Trịnh Thanh Nguyên, Phó Trưởng phòng Khoa học, Hợp tác và Đổi mới sáng tạo của Trường Đại học Tây Nguyên, sản phẩm này xuất phát từ thực tiễn sản xuất nông nghiệp của vùng đất có lợi thế lớn về cây sầu riêng. Nhóm nghiên cứu nhận thấy người nông dân còn gặp nhiều khó khăn trong việc xác định độ chín và chất lượng sầu riêng một cách chính xác.
Phương pháp truyền thống là gõ và nghe âm thanh, phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm cá nhân, thường thiếu tính ổn định và chính xác, dẫn đến rủi ro trong thu hoạch và kinh doanh. Để khắc phục điều này, nhóm nghiên cứu đã phát triển thiết bị tích hợp cảm biến và thuật toán xử lý các đặc trưng của phổ âm thanh tiếng gõ, nhằm đánh giá độ chín của quả sầu riêng một cách khách quan và chính xác hơn.
Sản phẩm nổi bật với những ưu điểm vượt trội:
- Tính tiện dụng và dễ sử dụng, phù hợp với người nông dân.
- Độ tin cậy cao, giảm thiểu sai sót so với phương pháp thủ công.
- Khả năng ứng dụng rộng rãi trong sản xuất và thương mại, góp phần nâng cao giá trị nông sản địa phương.
Trường THPT chuyên Lý Tự Trọng: Mô hình trường học nói không với rác thải nhựa
Trong khi đó, tại thành phố Cần Thơ, Trường Trung học phổ thông chuyên Lý Tự Trọng đã xây dựng và thực hiện hiệu quả mô hình trường học nói không với rác thải nhựa, phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 nhấn mạnh việc dạy học gắn liền thực tiễn.
Theo đại diện nhà trường, trường luôn ý thức rõ trách nhiệm không chỉ trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, mà còn bồi dưỡng nhân cách và xây dựng lối sống văn minh cho thế hệ trẻ, đặc biệt là lối sống xanh, thân thiện với môi trường. Trong nhiều năm qua, trường đã tích cực hưởng ứng các phong trào bảo vệ môi trường, xây dựng môi trường học đường xanh - sạch - đẹp - an toàn.
Nhà trường đề ra mục tiêu 100% đoàn viên, thanh niên cam kết thực hiện tốt phong trào chống rác thải nhựa, xem đây là trách nhiệm vừa mang tính cá nhân vừa là nghĩa vụ tập thể. Để hiện thực hóa mục tiêu này, trường đã thành lập Câu lạc bộ chuyên trách mang tên Zero Waste, với hơn 50 thành viên ban đầu và dần được mở rộng.
Cơ cấu tổ chức và giải pháp thực hiện
Câu lạc bộ được tổ chức thành nhiều nhóm nhỏ, chuyên trách các nhiệm vụ cụ thể:
- Truyền thông: Nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường.
- Phân loại và xử lý rác: Tập trung vào rác hữu cơ và rác tái chế.
- Sản xuất enzyme sinh học: Ứng dụng công nghệ vào xử lý rác thải.
- Hậu cần: Đảm bảo hoạt động diễn ra suôn sẻ.
Việc phân công chuyên môn hóa đã giúp các hoạt động đi vào chiều sâu, tránh hình thức, tạo nền tảng vững chắc cho mô hình. Để thực hiện có hiệu quả, tập thể nhà trường đã áp dụng một số giải pháp then chốt:
- Tuyên truyền - tác động nhận thức: Thay đổi thói quen của học sinh và giáo viên.
- Thu thập - phân loại - tái chế: Quy trình khoa học trong quản lý rác thải.
- Thay thế thân thiện: Sử dụng các sản phẩm thay thế nhựa dùng một lần.
Mô hình này là sự kết hợp hài hòa giữa mục tiêu giáo dục của nhà trường với thực tế xã hội và vai trò sáng tạo của học sinh. Thành công của nó không chỉ góp phần bảo vệ cảnh quan trường học và sức khỏe, mà còn hình thành lối sống xanh cho thế hệ trẻ, lan tỏa ảnh hưởng tích cực ra cộng đồng.
Đánh giá từ Bộ Giáo dục và Đào tạo
Thứ trưởng Thường trực Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng cho biết, thời gian qua, nhiều cơ sở giáo dục đã thực hiện khá hiệu quả các mô hình giáo dục gắn với thực tiễn. Các ví dụ tiêu biểu bao gồm:
- Trường học nói không với rác thải nhựa.
- Vườn rau dinh dưỡng học đường.
- Cổng trường an toàn giao thông.
- Lớp học sạch, đẹp, thân thiện.
Đồng thời, các cơ sở giáo dục đại học cũng triển khai nhiều hoạt động nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp cho sinh viên, đảm bảo tính hiệu quả và thiết thực, gắn liền với thực tế địa phương. Tại các địa phương trên cả nước, hơn 300 mô hình trường học tiêu biểu trong xây dựng môi trường học đường xanh - sạch - đẹp, gìn giữ văn hóa truyền thống, và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy đã được tổng hợp và phổ biến rộng rãi.
Các địa phương đã tích cực lồng ghép nội dung tuyên truyền về phong trào vào các sinh hoạt chuyên môn, hoạt động đoàn thể, và ngoại khóa, nhằm nâng cao nhận thức và lan tỏa hiệu quả trong cán bộ, giáo viên, giảng viên, học sinh và sinh viên. Những sáng kiến này không chỉ cải thiện điều kiện học tập, mà còn nâng cao ý thức cộng đồng, kỹ năng sống, và hành trang cho quá trình khởi nghiệp trong tương lai.
