Việc sáp nhập các trường học trên cả nước đang được triển khai với mục tiêu giảm từ 30 đến 50% đầu mối quản lý, đồng thời tinh gọn bộ máy hành chính giáo dục để tăng cường biên chế giảng dạy trực tiếp. Theo kế hoạch, các trường tiểu học và trung học cơ sở trên cùng địa bàn phường, xã có quy mô nhỏ, vị trí gần nhau sẽ được tổ chức lại thành trường học đa cơ sở, gồm một trường chính và các phân hiệu. Mô hình này nhằm sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên, đồng thời bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục cho người học.
Kế hoạch sáp nhập tại Hà Nội
Hà Nội đã ban hành kế hoạch triển khai sắp xếp các cơ sở giáo dục mầm non, tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông và trường chuyên biệt công lập. Trường mới thành lập có hiệu trưởng và các phó hiệu trưởng, mỗi điểm trường có một phó hiệu trưởng. Các cơ sở giáo dục tiếp nhận nguyên trạng đội ngũ giáo viên và nhân viên hiện có.
Trưởng phòng Văn hóa-Xã hội phường Giảng Võ, ông Phạm Thanh Hà, thông tin hiện trên địa bàn phường có 17 trường công lập, gồm sáu trường mầm non, năm trường tiểu học và sáu trường trung học cơ sở. Sau sắp xếp, số trường giảm còn tám. Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Giảng Võ, ông Cồ Nhũ Dũng, cho biết việc sắp xếp không làm giảm quy mô lớp học, không ảnh hưởng đến cơ hội tiếp cận giáo dục của học sinh, hạn chế tối đa thay đổi địa điểm học tập để bảo đảm an toàn và thuận lợi cho phụ huynh.
Mô hình trường đa cơ sở và phân hiệu
Hiệu trưởng Trường trung học cơ sở Quỳnh Phương (Nghệ An), ông Hồ Tuấn Anh, cho biết chỉ ít ngày nữa trường sẽ đổi tên mới do sáp nhập với một trường trung học cơ sở khác trên địa bàn. Ông nhấn mạnh việc sáp nhập là chủ trương đúng, cần thiết, bởi nhiều trường quy mô nhỏ, phân tán, không khai thác hết năng lực của đội ngũ quản lý và giáo viên. Sau sáp nhập, áp lực về thời gian thực hiện gấp gáp và cơ chế quản lý mới là thách thức lớn.
Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thanh Hóa, ông Đỗ Đức Quế, cho biết tỉnh thực hiện sáp nhập theo hai mô hình: một là sáp nhập cùng cấp học (mầm non với mầm non, tiểu học với tiểu học, trung học cơ sở với trung học cơ sở); hai là mô hình trường liên cấp với điểm chính và các phân hiệu, áp dụng cho các xã biên giới.
Thay đổi tư duy quản trị nhà trường
Ông Lê Đức Thuận, nguyên Trưởng phòng Giáo dục và Đào tạo quận Ba Đình cũ (Hà Nội), cho rằng sáp nhập trường học không phải là kết thúc của quyết định hành chính mà là điểm khởi đầu của bài toán quản trị hoàn toàn mới. Khi giảm đầu mối, khối lượng quản lý không giảm tương ứng; số học sinh, giáo viên, lớp học, điểm trường, hồ sơ và hoạt động chuyên môn gần như không đổi. Ông nhấn mạnh ba yếu tố cần đồng bộ: phân quyền rõ ràng cho đội ngũ quản lý ở từng cơ sở, chuẩn hóa quy trình để bảo đảm chất lượng đồng đều, và quản trị bằng dữ liệu để hỗ trợ quyết định chuyên môn, nhân sự, khảo thí.
Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Nghệ An, ông Nguyễn Văn Khoa, chia sẻ nhiều phụ huynh lo lắng về việc con em phải đi học xa hơn hoặc chất lượng giáo dục thay đổi. Ngành giáo dục quán triệt không làm phát sinh rào cản không gian địa lý hay gia tăng chi phí cho gia đình. Giải pháp cốt lõi là mô hình một trường chính đa phân hiệu, điểm trường; sự xáo trộn chỉ nằm ở quản lý, học sinh vẫn đến lớp tại vị trí quen thuộc. Tỉnh đã tính toán xe đưa đón, mở rộng mô hình bán trú, nội trú và hỗ trợ học sinh khó khăn.
Đảm bảo quyền lợi học sinh và giáo viên
Đối với giáo viên, cơ bản giữ ổn định, bố trí theo vị trí việc làm theo quy mô lớp; giáo viên dạy chưa đủ giờ được bố trí dạy tại trường chính hoặc điểm trường để đủ định mức. Nhân viên thư viện, y tế, thiết bị thí nghiệm tiếp tục bố trí tại trường chính và điểm trường; mỗi trường không bố trí quá hai nhân viên kế toán, một nhân viên văn thư.
Cục trưởng Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục (Bộ Giáo dục và Đào tạo), ông Vũ Minh Đức, cho biết Bộ đang hướng dẫn các địa phương rà soát, sắp xếp hệ thống trường học phù hợp mô hình chính quyền hai cấp. Đối với giáo viên, tác động không lớn do cơ bản giữ ổn định; cần điều động giáo viên từ nơi thừa sang nơi thiếu. Ông nhấn mạnh đội ngũ cán bộ quản lý cần chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị nhà trường, đây là bước chuyển biến căn bản để đáp ứng mô hình mới.
