Theo bài viết của tác giả Trần Nhân Trung đăng ngày 2/8/2026, thông điệp "Dạy thật, học thật, thi thật" mà Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn nhiều lần nhấn mạnh là định hướng xây dựng nền giáo dục thực chất. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở giáo viên, học sinh và kỳ thi thì có lẽ vẫn chưa đủ. Muốn hiện thực hóa mục tiêu ấy, cần nhìn rộng hơn đến một chủ thể có ảnh hưởng sâu sắc đến toàn bộ hệ thống: nhà quản lý giáo dục.
Thông điệp "dạy thật, học thật, thi thật" chứa đựng khát vọng lớn: trả lại giá trị thật cho việc dạy, việc học và việc đánh giá. Đây là ba trụ cột trực tiếp tạo nên chất lượng giáo dục. Nhưng nếu thiếu đi sự quản lý đúng đắn, cả ba trụ cột này khó có thể đứng vững và phát huy tác dụng trong thực tiễn.
Khi "học thật" dần nhường chỗ cho "học để thi"
Giáo viên là người trực tiếp tổ chức hoạt động học tập. Ai cũng mong muốn bài giảng của mình giúp học sinh hiểu bản chất vấn đề, biết tư duy, biết vận dụng. Nhưng nếu giáo viên phải chịu quá nhiều áp lực về hồ sơ, sổ sách, chỉ tiêu, tỷ lệ, hay luôn bị đánh giá chủ yếu bằng kết quả thi cử thì việc "dạy thật" đôi khi không còn hoàn toàn do họ quyết định.
Khi cơ chế coi trọng thành tích hơn chất lượng, người dạy rất dễ bị cuốn vào vòng xoáy luyện thi, dạy mẹo, dạy để lấy điểm thay vì dạy để hình thành năng lực. Ở chiều ngược lại, học sinh cũng không phải lúc nào cũng muốn học đối phó. Phần lớn các em đều muốn được học điều có ích cho cuộc sống. Nhưng nếu mọi sự ghi nhận đều quy về điểm số, nếu thành công chỉ được đo bằng một kỳ thi, nếu áp lực từ gia đình và xã hội quá lớn thì không ít em sẽ lựa chọn học thuộc, học tủ, học để vượt qua kỳ kiểm tra.
Khi đó, "học thật" dần nhường chỗ cho "học để thi". Kỳ thi vì thế trở thành mắt xích đặc biệt quan trọng. Một kỳ thi nghiêm túc, đánh giá đúng năng lực sẽ kéo việc dạy và việc học trở về đúng quỹ đạo. Ngược lại, nếu đề thi thiên về ghi nhớ máy móc hoặc cách tổ chức, đánh giá chưa phản ánh đúng năng lực thì giáo viên và học sinh cũng sẽ điều chỉnh theo hướng thích ứng với kỳ thi, thay vì theo mục tiêu giáo dục. Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 là một ví dụ cụ thể về thời điểm cần thực hiện nghiêm túc để tạo hiệu ứng tích cực cho toàn hệ thống.
Vai trò đặc biệt quan trọng của công tác quản lý
Nhà quản lý giáo dục là người xây dựng cơ chế, ban hành quy định, xác lập tiêu chí đánh giá, phân bổ nguồn lực và tạo nên "luật chơi" cho toàn hệ thống. Một cơ chế quản lý đúng sẽ khuyến khích giáo viên đổi mới, học sinh học thực chất và nhà trường coi trọng chất lượng. Ngược lại, nếu cơ chế còn nặng về hình thức, chạy theo các con số đẹp hay thành tích ngắn hạn thì những người ở tuyến đầu rất khó kiên trì với con đường "dạy thật, học thật".
Nói cách khác, quản lý không phải là một khâu đứng ngoài chuỗi giá trị giáo dục, mà là nền tảng để ba mục tiêu còn lại được thực hiện. Có thể hình dung giáo dục như một chiếc kiềng. "Dạy thật", "học thật", "thi thật" là ba chân kiềng trực tiếp nâng đỡ chất lượng. Nhưng chiếc kiềng ấy chỉ đứng vững khi được đặt trên một nền đất chắc chắn. Nền đất ấy chính là quản lý thật: quản lý bằng sự minh bạch, bằng trách nhiệm, bằng dữ liệu và bằng khát vọng nâng cao chất lượng thay vì chạy theo thành tích.
Quản lý thật để giáo dục tạo ra giá trị thật
Vì thế, cùng với thông điệp "dạy thật, học thật, thi thật", có lẽ đã đến lúc cần nhấn mạnh thêm một yêu cầu không kém phần quan trọng: "quản lý thật". Đó là dám nhìn thẳng vào những hạn chế của hệ thống, giảm những áp lực không cần thiết để giáo viên có thời gian đầu tư cho chuyên môn. Quản lý thật còn là xây dựng cơ chế đánh giá công bằng, lấy sự tiến bộ của người học làm trung tâm. Quản lý thật cũng là lắng nghe tiếng nói từ giáo viên, học sinh và phụ huynh trước khi ban hành những chính sách tác động trực tiếp đến nhà trường.
Cụ thể, quản lý thật đòi hỏi ba hành động cốt lõi:
- Giảm áp lực hành chính, hồ sơ, sổ sách không cần thiết để giáo viên tập trung cho chuyên môn;
- Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá dựa trên sự tiến bộ của người học thay vì chỉ dựa vào điểm số, tỷ lệ đỗ hay thành tích thi cử;
- Lắng nghe phản hồi từ giáo viên, học sinh và phụ huynh trước khi ban hành chính sách mới.
Khi quản lý thật, giáo viên sẽ có điều kiện dạy thật. Khi giáo viên dạy thật, học sinh sẽ có cơ hội học thật. Khi việc học diễn ra thực chất, kỳ thi mới có thể đánh giá thật. Và chỉ khi đó, tấm bằng mới phản ánh đúng năng lực, giáo dục mới tạo ra những con người có giá trị thật, đáp ứng yêu cầu của xã hội và sự kỳ vọng của các thế hệ học sinh.
