Áp lực 'đặt chỗ' từ lớp 10: Hành trình căng thẳng của giới trẻ Việt
Trong tâm thức của nhiều bậc phụ huynh, cánh cửa vào cấp III luôn được xem là ngưỡng cửa quan trọng bậc nhất trong đời học hành của con trẻ. Từ hàng chục năm trước, khi kỳ thi đại học còn là một 'cuộc chiến' gian nan do số lượng trường ít ỏi và tiêu chuẩn đầu vào khắt khe, nó vẫn thường được đánh giá thấp hơn so với kỳ thi vào lớp 10 về mức độ hệ trọng. Quan niệm phổ biến lâu nay vẫn là: Thi trượt đại học còn có cơ hội thi lại, nhưng nếu trượt cấp III thì coi như 'hỏng' cả một chặng đường. Chính vì thế, áp lực 'đặt chỗ' vào lớp 10 đã trở thành câu chuyện quá đỗi quen thuộc, bởi đây được xem là mốc nền tảng, tạo tiền đề vững chắc cho quá trình xây dựng vị thế suốt cả đời người.
Xu hướng 'đặt chỗ' ngày càng sớm và lan rộng
Theo nhịp phát triển nhanh chóng của xã hội, hiện tượng 'đặt chỗ' ngày càng diễn ra sớm hơn, phủ rộng hơn và kéo dài lâu hơn. Chúng ta không khó để bắt gặp những em bé mầm non 'được' đưa đến các 'lò' luyện thi nhằm cạnh tranh suất vào lớp 1, và cứ thế tiếp tục lên những cấp học cao hơn. Sau khi tốt nghiệp đại học, cuộc đua 'đặt chỗ' lại tiếp tục diễn ra trong môi trường công sở, tại các công ty, đồng thời bao gồm cả nỗ lực bám trụ lại, xây dựng gia đình và sở hữu một nơi an cư trong các đô thị lớn. Trừ một số ít may mắn có được chỗ dựa kinh tế vững chắc từ gia đình, về cơ bản, cuộc đua 'đặt chỗ' này là những chặng thử thách khốc liệt đối với ý chí và bản lĩnh của người trẻ, đặc biệt là những người xuất thân từ tỉnh lẻ, đang cố gắng vươn lên bằng chính sức lực của mình.
Nhiều khi, chỉ nỗ lực cá nhân là không đủ trong bối cảnh vật giá leo thang không ngừng, việc làm ngày càng khó khăn hơn, trong khi giá nhà ở đã tăng cao đến mức khó có thể với tới. Đến một lúc nào đó, khi đã cố gắng hết sức nhưng vẫn không thể 'đặt chỗ' cho cuộc đời mình, nhiều người trẻ có thể rơi vào tình trạng trầm cảm, bế tắc, và mất phương hướng hoàn toàn. Hiện tượng này dường như là điều tất yếu đối với những quốc gia đang hoặc đã phát triển tại châu Á.
Những bài học từ các nước châu Á đi trước
Gần đây, tại Trung Quốc, đã rộ lên những trào lưu như 'nằm yên' hay 'than nghèo'. Một bộ phận giới trẻ tại đây quyết định không làm việc để phản kháng lại áp lực cuộc sống vật chất ngày càng gia tăng. Số khác, thay vì khoe khoang về sự thăng tiến hay những chuyến du lịch đắt đỏ, lại thích 'khoe' việc thắt chặt chi tiêu do thu nhập eo hẹp. Nhiều người chia sẻ rằng họ cảm thấy nhẹ nhõm hơn khi tham gia vào các trào lưu này, bởi họ nhận thấy xung quanh mình cũng có nhiều người đang chật vật tương tự.
Tại Hàn Quốc, nhiều người trẻ dù sở hữu bằng đại học hoặc thậm chí cao hơn vẫn không thể tìm được việc làm phù hợp. Trong khi đó, các công ty lớn lại cắt giảm tuyển dụng, dẫn đến sự hình thành của một 'thế hệ nghỉ ngơi'. Số liệu chính thức được Bộ Dữ liệu và Thống kê Hàn Quốc công bố vào tháng 10 năm 2025 cho thấy, có đến 736 nghìn người trong độ tuổi từ 20 đến 30 đã từ bỏ nỗ lực tìm việc, không tham gia vào thị trường lao động và không hoạt động kinh tế.
Nhật Bản từ lâu đã có những thuật ngữ đặc trưng để chỉ các khái niệm như văn hóa làm việc quá sức (karoshi) hay sự cô lập xã hội (hikikomori). Áp lực cuộc sống cùng với những biến động kinh tế đã dẫn đến xu hướng thu mình, ngại kết hôn và sinh con ở một bộ phận không nhỏ giới trẻ nước này. Tỷ lệ sinh thấp kỷ lục, liên tục giảm trong nhiều năm, đã làm cho tình trạng già hóa dân số ở quốc gia này thêm phần trầm trọng.
Hướng đi cho Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển
Chúng ta đang bước vào một kỷ nguyên vươn mình, với sự đồng lòng và quyết tâm tạo ra chuỗi tăng trưởng kinh tế cao để vượt thoát bẫy thu nhập trung bình, xây dựng đất nước Việt Nam hùng cường. Sự phát triển nhanh chóng và mạnh mẽ về mặt vật chất mang đến cuộc sống đủ đầy hơn, nhưng đồng thời cũng đẩy áp lực cạnh tranh lên đến cực hạn đối với thế hệ trẻ. Những 'bài học' từ các quốc gia đi trước cung cấp cho chúng ta góc nhìn thấu đáo hơn để dự báo và giải quyết nhiều vấn đề hệ lụy trên hành trình hướng tới tương lai.
Thay vì để cuộc đời của mỗi người chỉ là một chuỗi những lần 'đặt chỗ' ngày càng khó khăn và căng thẳng, sự quan tâm sâu sắc cùng những chính sách điều chỉnh kịp thời của Đảng và Nhà nước có thể tạo ra không gian rộng mở cho người trẻ phát triển bản thân dựa trên năng lực và sự khác biệt của chính mình. Điều này sẽ giúp họ duy trì được bản sắc cá nhân, nuôi dưỡng cảm hứng để không ngừng vươn lên, vun đắp cho bản thân, gia đình và toàn xã hội.
