Nghị quyết 71/NQ-TW thúc đẩy giáo dục STEM nhưng học sinh vẫn 'né' môn học
Nghị quyết 71/NQ-TW của Bộ Chính trị đã nhấn mạnh việc phát triển giáo dục STEM (khoa học - công nghệ - kỹ thuật - toán học) trong hệ thống giáo dục, với mục tiêu tăng cường nguồn nhân lực khoa học - công nghệ chất lượng cao và kết nối giáo dục - nghiên cứu - doanh nghiệp. STEM được xem là nền tảng cho đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Tuy nhiên, một thực trạng đáng báo động là học sinh lên lớp 10 THPT và thí sinh thi tốt nghiệp THPT có xu hướng 'né' các môn học STEM, đòi hỏi sự nhìn nhận thấu đáo từ các bên liên quan.
Hạn chế trong cách dạy và học STEM
Nhiều chuyên gia giáo dục chỉ ra rằng, việc học sinh chọn học và yêu thích STEM không thể dựa vào mệnh lệnh hành chính. Mặc dù ngành giáo dục và các trường đã có nghị quyết và hành lang pháp lý đủ mạnh, vấn đề cốt lõi là cách thức triển khai sao cho học sinh chọn học và thi vì yêu thích, phù hợp với năng lực và thấy môn học cần thiết cho cuộc sống và công việc.
GS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu giáo dục Việt Nam, đã chỉ ra loạt hạn chế phổ biến trong việc dạy STEM ở trường phổ thông. Ông cho biết, giáo dục STEM nhằm tăng trải nghiệm và kỹ năng cho học sinh, nhưng ở nhiều trường, các em chỉ đơn thuần lặp lại quy trình đã được giáo viên hướng dẫn để làm ra sản phẩm. Môn học có tính thực hành cao này lại thường bị biến thành 'học thủ công', khi học sinh học lý thuyết để ra kết quả thay vì thực hành để tạo ra sản phẩm khoa học và công nghệ.
Nguyên nhân khiến học sinh 'né' môn STEM
Các ý kiến khác cho rằng, việc dạy học môn tích hợp khoa học tự nhiên ở bậc THCS theo hướng chắp vá và ghép cơ học hiện nay là một nguyên nhân quan trọng. Giáo viên được đào tạo một môn nhưng phải dạy liên môn, dẫn đến học sinh cảm thấy môn học này 'khô, khó, khổ'. Khi lên cấp THPT và được quyền lựa chọn môn học, nhiều em đã 'né' những môn mà trong tiềm thức chỉ là 'khó nhằn', thay vì nhận ra chúng thú vị và cần thiết cho cuộc sống và công việc.
Dù giáo dục STEM cần thiết bị và máy móc, yếu tố con người - cụ thể là giáo viên - vẫn là nhân tố quan trọng nhất. Thực tế cho thấy, ngay cả ở những nơi điều kiện khó khăn, nếu giáo viên đủ tâm huyết và năng lực, họ vẫn có thể tạo ra các chủ đề và hoạt động STEM phù hợp, gắn chặt với bối cảnh địa phương của học sinh. Điều này giúp tạo sự gần gũi và động lực để các em khám phá, giải quyết vấn đề và tạo ra sản phẩm kỹ thuật phù hợp.
Xây dựng hệ sinh thái giáo dục STEM bền vững
TS Đặng Văn Sơn, chuyên gia về STEM, người đã miệt mài thúc đẩy STEM trong trường phổ thông nhiều năm qua, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng một 'hệ sinh thái giáo dục STEM' bền vững. Ông cho rằng, chỉ khi hệ sinh thái này được vận hành trơn tru, môn học liên quan mới không bị xem là 'nỗi ám ảnh' trong các kỳ thi.
Trong hệ sinh thái đó, nhà trường đóng vai trò trung tâm, giáo viên là người 'thắp lửa' với việc được tập huấn và bồi dưỡng liên tục. Các trường đại học và viện nghiên cứu đóng vai trò là bệ đỡ chuyên môn, trong khi các tập đoàn công nghệ cung cấp nguồn lực tài chính và đồng thời là 'đầu ra' hấp thụ lực lượng lao động chất lượng cao từ giáo dục STEM. Sự phối hợp này là chìa khóa để biến STEM thành môn học hấp dẫn và thiết thực, thay vì một gánh nặng đối với học sinh.
