Giáo dục vùng khó khăn bứt phá nhờ Chương trình xây dựng nông thôn mới
Trong những năm gần đây, việc triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới đã mang lại những chuyển biến tích cực cho giáo dục, đặc biệt tại các vùng khó khăn. Nhiều địa phương đã tập trung thực hiện các tiêu chí về cơ sở vật chất trường học và giáo dục đào tạo, coi đây là đòn bẩy quan trọng để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thúc đẩy phát triển bền vững.
Hai tiêu chí then chốt trong giáo dục nông thôn mới
Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới đã cụ thể hóa giáo dục qua hai tiêu chí quan trọng. Tiêu chí số 5 về trường học yêu cầu các xã phải có trường lớp kiên cố, từng bước đạt chuẩn quốc gia về cơ sở vật chất, đội ngũ và hoạt động giáo dục. Cơ sở vật chất phải đảm bảo an toàn, đủ phòng học, phòng chức năng và có khuôn viên xanh-sạch-đẹp. Tiêu chí số 14 về giáo dục và đào tạo nhấn mạnh đến chất lượng phổ cập và xóa mù chữ, đảm bảo mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận giáo dục.
Kết quả ấn tượng tại tỉnh Lạng Sơn
Theo lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lạng Sơn, việc thực hiện hai tiêu chí này được triển khai đồng bộ với lộ trình rõ ràng trong giai đoạn 2020-2025. Ngành giáo dục đã tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành kế hoạch xây dựng trường đạt chuẩn quốc gia, gắn với kiểm định chất lượng hằng năm. Nhờ đó, số lượng trường đạt chuẩn tăng đều qua từng năm.
Tính đến cuối năm 2024, tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia tại Lạng Sơn đạt 48,9%, tương ứng 315 trường. Tỷ lệ phòng học kiên cố đạt 92,8%, tăng hơn 15% so với năm 2020. Trong tổng số 538 trường ở các xã, có 354 trường đạt chuẩn cơ sở vật chất và 302 trường đạt chuẩn quốc gia, góp phần giúp hơn 95% số xã đạt tiêu chí số 5.
Song song đó, tiêu chí số 14 về giáo dục và đào tạo được triển khai bằng nhiều giải pháp đồng bộ. Từ năm 2020 đến năm 2024, tỉnh đã nâng phổ cập tiểu học từ mức độ 2 lên mức độ 3, phổ cập trung học cơ sở từ mức độ 1 lên mức độ 2. Đến hết năm 2024, toàn tỉnh có hơn 95% số xã đạt chuẩn tiêu chí giáo dục và đào tạo.
Đầu tư mạnh mẽ cho cơ sở vật chất
Để tạo nền tảng cho những chuyển biến này, ngành giáo dục Lạng Sơn được đầu tư lớn trong giai đoạn 2020-2025. Tính đến cuối năm 2024, toàn tỉnh có 353 công trình trường học được sửa chữa, xây mới với tổng kinh phí hơn 1.453 tỷ đồng. Bên cạnh đó, ngành còn huy động được hơn 500 tỷ đồng từ nguồn xã hội hóa, cho thấy sự chung tay của cộng đồng.
Lan tỏa tích cực ra nhiều địa phương
Không chỉ Lạng Sơn, nhiều địa phương khác cũng ghi nhận sự chuyển biến tích cực. Tại Quảng Ninh, mạng lưới cơ sở giáo dục được bố trí đồng bộ, đảm bảo điều kiện học tập thuận lợi và an toàn cho học sinh. Toàn tỉnh có 148/153 trường được công nhận đạt chuẩn quốc gia, chiếm 96,7%.
Ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng, cho biết: "Nhờ nguồn lực đầu tư từ Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, điều kiện dạy và học tại các xã miền núi cao trên địa bàn thành phố đã và đang được cải thiện đáng kể." Điều này góp phần thu hẹp chất lượng giáo dục giữa các vùng miền và đảm bảo công bằng trong thụ hưởng dịch vụ giáo dục.
Kết quả toàn quốc và thách thức phía trước
Theo báo cáo tổng kết 5 năm thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới ngành giáo dục giai đoạn 2021-2025, một trong những điểm nhấn rõ rệt là sự thay đổi về hạ tầng giáo dục. Năm 2020, tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia ở mức 10,9%, đến năm 2024, con số này đã tăng lên 62,8%. Trên phạm vi cả nước, 87,5% số xã đạt tiêu chí về trường học, riêng vùng Đồng bằng sông Hồng đạt 100%, Đông Nam Bộ đạt 98%.
Tuy nhiên, tại các tỉnh miền núi phía Bắc và Tây Nguyên, do hạn chế về điều kiện kinh tế và địa hình, tỷ lệ này vẫn thấp hơn so với mặt bằng chung. Cùng với việc nâng cấp cơ sở vật chất, chất lượng giáo dục phổ thông cũng có bước tiến đáng kể. Công tác phổ cập được duy trì và nâng chất trên toàn quốc, trong khi công tác xóa mù chữ ghi nhận chuyển biến tích cực.
Tỷ lệ người biết chữ trong nhóm tuổi từ 15 đến 60 tăng từ 97,85% năm 2021 lên 99,1% vào năm 2025. Trong 5 năm, cả nước đã huy động hơn 261.000 người tham gia học xóa mù chữ, trung bình hơn 52.000 người mỗi năm.
Định hướng phát triển bền vững
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025 là chương trình trọng điểm của Chính phủ, trong đó giáo dục giữ vai trò then chốt. Sau 5 năm triển khai, ngành giáo dục đã đạt nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn còn những thách thức về tính bền vững và sự chênh lệch giữa các vùng.
Thời gian tới, ngành giáo dục tiếp tục phát huy những kết quả đạt được, tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách về phổ cập, giáo dục bắt buộc, đào tạo nghề và xóa mù chữ. Các địa phương cần tăng đầu tư cho cơ sở vật chất, nhân lực và chế độ giáo viên, nhất là vùng khó khăn; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng hệ thống dữ liệu và huy động nguồn lực xã hội hóa. Phát triển văn hóa học tập suốt đời và gắn giáo dục với mục tiêu xây dựng nông thôn mới hiện đại, bền vững là hướng đi quan trọng trong thời gian tới.
