Giá dầu thô thế giới tăng mạnh trong tuần qua, với dầu WTI khép tuần ở mức 89,3 USD/thùng (tăng 9,2%) và dầu Brent đạt 96,8 USD/thùng (tăng gần 9,9%), có thời điểm vượt 100 USD/thùng lần đầu sau hai tháng. Nguyên nhân chính là căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông leo thang, đặc biệt liên quan đến eo biển Hormuz – cửa ngõ trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran nhiều lần khẳng định chủ quyền đối với eo biển và đe dọa phong tỏa tuyến vận tải huyết mạch này. Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục đưa ra phát biểu cứng rắn, cảnh báo về các đợt tấn công mới, đồng thời tuyên bố Washington sẽ không nối lại đối thoại với Tehran cho đến khi Iran thể hiện thiện chí hòa bình.
Áp lực nguồn cung từ Hormuz và Biển Đỏ
Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz chỉ duy trì dưới 12 chuyến/ngày, giảm gần 60% so với đầu tháng 7, đẩy rủi ro gián đoạn nguồn cung lên mức rất cao. Căng thẳng lan sang Biển Đỏ khi lực lượng Houthi tại Yemen tuyên bố cấm vận hàng hải đối với Saudi Arabia và đe dọa phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb. Điều này buộc nhiều tàu hàng phải đổi hướng qua Kênh đào Suez hoặc vòng qua Mũi Hảo Vọng, kéo dài thời gian vận chuyển thêm tới bốn tuần, gia tăng chi phí logistics và nhiên liệu. Trong phiên giao dịch ngày 23/7, thông tin Houthi tấn công hai tàu chở dầu của Saudi Arabia đã đẩy giá dầu tăng vọt khoảng 7%.
Hạ nhiệt cuối tuần nhờ nỗ lực hòa giải
Đà tăng hạ nhiệt vào cuối tuần khi ngày 24/7, thông tin Trung Quốc khởi xướng nỗ lực nối lại đàm phán hòa bình Mỹ - Iran giúp xoa dịu tâm lý thị trường, kéo giá dầu giảm khoảng 3%. Hoạt động chốt lời sau chuỗi tăng mạnh cũng tạo thêm áp lực điều chỉnh. Tại thị trường trong nước, giá bán lẻ xăng dầu được điều chỉnh tăng trong kỳ điều hành ngày 23/7. Theo quyết định của Liên Bộ Công Thương - Tài chính, cả bốn mặt hàng xăng dầu đều tăng. Dầu diesel tăng 10,5%, vượt mốc 25.000 đồng/lít – mức cao nhất trong hơn một tháng. Hai mặt hàng xăng sinh học tăng khoảng 1.000 đồng/lít (4-5,5%), lên mức cao nhất kể từ giữa tháng 6.
Đậu tương khởi sắc: thời tiết, nhu cầu Trung Quốc và nghiền ép kỷ lục
Thị trường đậu tương thế giới ghi nhận 4/5 phiên tăng giá trong tuần, với giá đóng cửa ở mức 460,6 USD/tấn (tăng 4,2%) – cao nhất trong 3,5 năm. Giá khô đậu tương cũng tăng 5,2% lên 369,5 USD/tấn. Ba yếu tố chính hỗ trợ: thời tiết bất lợi tại Mỹ, nhu cầu nhập khẩu từ Trung Quốc tăng cao và hoạt động nghiền ép nội địa lập kỷ lục. Ngay phiên đầu tuần (20/7), thông tin Mỹ bán lượng lớn đậu tương sang Trung Quốc đẩy giá tăng gần 2% lên 450,5 USD/tấn. Hai phiên sau đó, giá tiếp tục leo lên 454,7 USD/tấn do thời tiết khô nóng cực đoan tại các vùng trồng đậu tương miền Bắc và miền Tây nước Mỹ.
Triển vọng mùa vụ và nhu cầu Trung Quốc
Báo cáo Tiến độ mùa vụ của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) cho thấy chỉ 66% diện tích đậu tương được đánh giá ở mức tốt đến rất tốt, thấp hơn đáng kể so với mức 70% cùng kỳ năm ngoái. World Weather Inc. cảnh báo tình trạng stress nhiệt có thể kéo dài đến đầu tháng 8, làm suy giảm độ ẩm đất và gia tăng rủi ro năng suất. Trong khi đó, nhu cầu nhập khẩu từ Trung Quốc tiếp tục củng cố triển vọng tiêu thụ. USDA xác nhận Mỹ bán thêm 264.000 tấn đậu tương vụ mới cho Trung Quốc, cùng 110.000 tấn cho các thị trường chưa xác định. Tính trong 20 ngày đầu tháng 7, Trung Quốc chiếm gần 67% tổng lượng đậu tương Mỹ bán ra. Đến giữa tháng 7, tổng khối lượng đậu tương Mỹ cam kết xuất khẩu đạt khoảng 4,6 triệu tấn – mức cao nhất 4 năm và tăng 94% so với cùng kỳ năm trước.
Nghiền ép kỷ lục và tồn kho thấp
Nhu cầu nội địa Mỹ cũng hỗ trợ giá. Theo Hiệp hội Các nhà ép dầu Quốc gia Mỹ (NOPA), sản lượng nghiền ép tháng gần nhất đạt hơn 5,8 triệu tấn – cao kỷ lục, vượt kỳ vọng thị trường và tăng gần 16% so cùng kỳ năm ngoái. Tồn kho dầu đậu tương giảm xuống mức thấp nhất 8 tháng nhờ nhu cầu sản xuất nhiên liệu sinh học tăng mạnh, giúp biên lợi nhuận nghiền ép duy trì ở mức cao. Về nguồn cung, báo cáo WASDE tháng 7 của USDA hạ dự báo tồn kho cuối kỳ niên vụ 2025-2026 của Mỹ xuống còn gần 9 triệu tấn, đồng thời giảm dự báo tồn kho đậu tương toàn cầu niên vụ 2026-2027 xuống còn 124,17 triệu tấn.
Ảnh hưởng đến thị trường trong nước
Tại Nam Mỹ, Hiệp hội Các nhà xuất khẩu Brazil (ANEC) điều chỉnh giảm dự báo xuất khẩu đậu tương tháng 7 xuống còn 13,5 triệu tấn do quy định kiểm dịch thực vật mới của Trung Quốc và ùn tắc tại hệ thống cảng. Tại thị trường trong nước, giá đậu tương thế giới tăng cùng chi phí logistics đi lên đã kéo giá chào bán khô đậu tương giao ngay tại các cảng tăng khoảng 200 đồng/kg, lên 11.500-11.600 đồng/kg cho hợp đồng giao tháng 7 và tháng 8. Theo số liệu sơ bộ của Cục Hải quan, trong nửa đầu tháng 7, Việt Nam nhập khẩu gần 188.000 tấn đậu tương, gần gấp đôi cùng kỳ năm ngoái. Lũy kế từ đầu năm đến ngày 15/7, lượng nhập khẩu đạt hơn 2,1 triệu tấn với kim ngạch vượt 1,02 tỷ USD, tăng lần lượt 61,1% về lượng và 69,7% về trị giá so cùng kỳ năm 2025.
