Nếu hơn một năm trước, thể chế được xem là 'điểm nghẽn của điểm nghẽn', thì nay thực thi đang là nút thắt khiến môi trường kinh doanh chưa thực sự thông thoáng. Tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp ngày 18/7, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, qua tổng hợp ý kiến doanh nghiệp và rà soát của các bộ ngành, có 6 nhóm vấn đề lớn, trong đó thể chế và tổ chức thực hiện vẫn là điểm nghẽn lớn nhất. Một số quy định pháp luật còn chồng chéo, thiếu đồng bộ; văn bản hướng dẫn ban hành chậm; cách hiểu và thực thi giữa các cơ quan, địa phương chưa thống nhất.
Vênh giữa luật và văn bản hướng dẫn
Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM, nhận định dù Bộ Chính trị và Chính phủ đã có nhiều chỉ đạo sửa đổi luật, quy định để tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, nhưng thực thi vẫn còn độ 'vênh' giữa luật và văn bản hướng dẫn. Ví dụ, Luật Nhà ở cho phép chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội được vay vốn ưu đãi tại Ngân hàng Chính sách xã hội, nhưng Nghị định 100/2024 lại nêu: đến năm 2030, ngân hàng này chưa thực hiện cho vay đối với chủ đầu tư nhà ở xã hội. Hay luật cấm sử dụng căn hộ chung cư vào mục đích không phải để ở, nhưng không giải thích rõ 'không phải để ở' là gì, khiến địa phương lúng túng. Năm 2025, TP.HCM ban hành Quyết định 26/2025 cấm cho thuê căn hộ ngắn hạn, nhưng tháng 4/2026 lại bãi bỏ và cho phép. Dù vậy, một số nơi vẫn không cho cá nhân cho thuê ngắn hạn. Ông Châu đặt vấn đề: 'Giả sử một gia đình lên TP nuôi người thân bệnh, đưa con đi học, thuê căn hộ một tuần – không phải để ở chứ làm gì? Quy định không phù hợp thì thực thi cũng không được'.
Chi phí không chính thức và thủ tục gây khó
Báo cáo 'Dòng chảy pháp luật năm 2025' của VCCI công bố đầu tháng 6 cho thấy, nỗ lực cải cách của Chính phủ đã giúp cắt giảm, đơn giản hóa 3.085 quy định kinh doanh, tiết kiệm hơn 29.300 ngày giải quyết thủ tục. Tuy nhiên, vẫn còn 38,18% doanh nghiệp phải trả chi phí không chính thức khi làm thủ tục cấp phép; 24,04% phải hủy bỏ hoặc trì hoãn kế hoạch kinh doanh trong năm 2025 do vướng thủ tục giấy phép. Điều này cho thấy tính minh bạch ở khâu thực thi cơ sở cần được ưu tiên xử lý.
Một ví dụ là tình trạng cán bộ thực thi đặt yêu cầu ngoài quy định. Theo pháp luật về hóa chất, không phải cung cấp 100% thành phần hóa chất khi thông quan; Cục Hải quan đã chỉ đạo chỉ yêu cầu bổ sung khi không đủ cơ sở xác định hoặc khi chuyển luồng kiểm hóa. Nhưng cán bộ xử lý thủ tục vẫn yêu cầu cung cấp 100% thành phần ngay từ đầu, nếu doanh nghiệp không cung cấp được thì phải chờ hải quan phản hồi hoặc tự yêu cầu chuyển luồng, gây mất thời gian thông quan.
Đẩy mạnh quản trị và Chính phủ số
Đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân, Chủ tịch Hội đồng tư vấn đột phá phát triển Trường ĐH Sài Gòn, nhận định 6 tháng đầu năm, Việt Nam đã có thay đổi lớn trong cải thiện thể chế, GDP cả nước đạt 8,2% – mức cao nhất nhiều năm. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, cần đẩy mạnh quản trị nhà nước, phân công rõ người rõ việc, đo lường hiệu quả và thay đổi nhân sự khi cần, tránh đùn đẩy trách nhiệm. Ông nhấn mạnh: 'Để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, những tháng cuối năm rất nặng. Thực thi phải nhanh, hiệu quả sau khi thể chế được hoàn thiện thì mới đồng bộ kích hoạt, thu hút tổng vốn đầu tư toàn xã hội'.
Ông Lê Hoàng Châu cho rằng cần thúc đẩy Chính phủ số, chính quyền số, thực hiện thủ tục hành chính toàn trình trên môi trường điện tử. Khi đó mới biết hồ sơ 'tắc ở ông số 3 hay bà số 6' để tháo gỡ nhanh nhất, tạo môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng.
Kiến nghị từ doanh nghiệp trẻ
Tại hội nghị ngày 18/7, ông Đặng Hồng Anh, Phó chủ tịch T.Ư Hội LHTN Việt Nam, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, đề xuất bốn giải pháp: thiết lập cơ chế theo dõi, đôn đốc xử lý kiến nghị doanh nghiệp qua hệ thống điện tử thống nhất; xử lý theo chuyên đề các điểm nghẽn về đất đai, đầu tư xây dựng, phòng cháy chữa cháy, môi trường, tín dụng và hành chính thuế; mở rộng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa qua cho vay dựa trên dòng tiền, hợp đồng, đơn hàng; rà soát chính sách tiền thuê đất theo hướng ổn định, phù hợp đặc thù từng ngành, tránh điều chỉnh đột biến.
