Giáo viên cảnh báo: Bài kiểm tra đều 'mô phỏng' đề thi lớp 10, tốt nghiệp THPT
Tại tọa đàm khoa học về triển khai chương trình và sách giáo khoa môn ngữ văn, diễn ra ngày 25.3, PGS-TS Bùi Mạnh Hùng, giảng viên cao cấp khoa Ngữ văn Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, đã chỉ ra một thực tế đáng lo ngại. Nhiều bài kiểm tra hiện nay chỉ đơn thuần mô phỏng đề thi vào lớp 10 và tốt nghiệp THPT, dẫn đến tình trạng học sinh và giáo viên bỏ bê các tác phẩm trong sách giáo khoa.
Học sinh không thuộc nổi câu thơ kinh điển
Ông Hùng phản ánh rằng, do đề thi chuyển cấp và tốt nghiệp thường sử dụng ngữ liệu bên ngoài, nhiều học sinh và giáo viên chỉ tập trung dạy và học để đối phó với thi cử. Hậu quả là không ít học sinh không thể thuộc nổi một câu trong các tác phẩm kinh điển như Truyện Kiều, Bình Ngô đại cáo, hay Hịch tướng sĩ. Một giáo viên ngữ văn THCS tại TP.HCM chia sẻ, trước đây học sinh dù không học ban xã hội vẫn nhớ nhiều bài thơ của Xuân Quỳnh, Xuân Diệu, nhưng hiện nay nhiều em không thuộc bất kỳ câu thơ nào trong sách giáo khoa.
Đề thi thiếu đa dạng, tập trung vào biện pháp tu từ
PGS-TS Bùi Mạnh Hùng cũng nhận xét rằng, khi đánh giá các đề thi ngữ văn chuyển cấp và tốt nghiệp THPT, phần hỏi về tiếng Việt không nhiều, chủ yếu chỉ xoay quanh biện pháp tu từ. Ông đề xuất giáo viên cần khai thác yếu tố tiếng Việt nhiều hơn trong các bài kiểm tra thường xuyên, giữa kỳ và cuối kỳ, với các câu hỏi về từ vựng, vốn từ và thực hành tiếng Việt. Ông so sánh với bài khảo sát SAT của Mỹ, đòi hỏi học sinh phải học nghiêm túc và xuyên suốt.
Đáng chú ý, ông Hùng nhấn mạnh: "Đề thi tốt nghiệp THPT mà có thay đổi thì đề thi từ lớp 1 cũng thay đổi. Như vậy là không được. Mỗi kỳ kiểm tra, thi cử đều cần một đặc điểm riêng chứ không phải tất cả đều mô phỏng bài thi vào lớp 10, thi tốt nghiệp THPT".
Gợi mở hướng khai thác ngữ liệu đa dạng
Tại tọa đàm, nhiều giáo viên bày tỏ lo ngại về việc "cạn" ngữ liệu nếu chỉ chọn tác phẩm bên ngoài sách giáo khoa để làm đề kiểm tra. Thầy Hà Văn Vụ, giáo viên ngữ văn Trường THPT Lê Thánh Tôn, TP.HCM, chia sẻ khó khăn khi phải tìm ngữ liệu tương đồng và tránh các vấn đề nhạy cảm.
Tuy nhiên, PGS-TS Bùi Mạnh Hùng cho rằng không cần lo lắng về điều này, vì kho tàng văn học Việt Nam vô cùng phong phú. Ông đề xuất, từ năm học tới, khi cả nước sử dụng một bộ sách giáo khoa thống nhất, các bộ sách khác có thể trở thành nguồn ngữ liệu cho đề kiểm tra. Ông cũng nhấn mạnh rằng, chương trình hiện hành chỉ quy định tránh dùng ngữ liệu đã học trong đánh giá cuối kỳ, không cấm sử dụng trong đánh giá thường xuyên.
Do đó, ông khuyến khích giáo viên nên sử dụng ngữ liệu từ sách giáo khoa trong các bài kiểm tra thường xuyên và giữa kỳ, để học sinh khắc sâu hơn "ngữ liệu di sản". Các hình thức như yêu cầu học thuộc đoạn thơ hoặc thiết kế lại câu hỏi từ ngữ liệu trong sách có thể tạo động lực cho học sinh tìm hiểu kỹ bài học.
Bộ sách giáo khoa không phải tài liệu duy nhất
PGS-TS Bùi Mạnh Hùng cũng lưu ý rằng, bộ sách giáo khoa thống nhất không phải là tài liệu dạy học duy nhất. Giáo viên cần tránh lệ thuộc vào sách giáo khoa và nên tham khảo các tài liệu khác để đa dạng hóa cách tiếp cận. Ông nhấn mạnh mục tiêu của Chương trình ngữ văn 2018 không chỉ phát triển kỹ năng mà còn trang bị hiểu biết về di sản văn học và văn hóa.
Ông Hùng kết luận: "Nếu Bộ GD-ĐT tiến hành chỉnh sửa Chương trình ngữ văn 2018, có thể vi chỉnh để mạch lạc hơn, nhưng không nên quay lại chương trình cũ hoặc tạo ra sự thay đổi không cần thiết".
Thực trạng luyện thi theo công thức
Thầy Hà Văn Vụ chia sẻ thêm về hiện tượng các trung tâm luyện thi hiện nay chuyển sang dạy học sinh viết văn theo công thức, như nghị luận về tuổi trẻ hay thói quen xấu. PGS-TS Bùi Mạnh Hùng nhận định, việc luyện công thức không có vấn đề nếu giúp học sinh xây dựng cấu trúc bài văn tốt, nhưng quan trọng là chất liệu nội dung mà các em đắp vào.
Cuối cùng, ông Hùng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển đội ngũ giáo viên, đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá, thích ứng với bối cảnh triển khai một bộ sách giáo khoa thống nhất theo tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị.
