Vì Sao 65% Học Sinh Chọn Tổ Hợp Khoa Học Xã Hội? Phân Tích Từ Chuyên Già
Tại một hội thảo gần đây về dạy học STEM (khoa học - công nghệ - kỹ thuật - toán học) trong trường phổ thông, ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, đã công bố một con số đáng chú ý: hiện nay, khoảng 60 đến 65% học sinh phổ thông lựa chọn tổ hợp khoa học xã hội. Ông bày tỏ lo ngại về tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao trong các khối ngành khoa học và kỹ thuật, một vấn đề có thể ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Thống Kê Cho Thấy Sự Chênh Lệch Rõ Rệt
Theo số liệu từ Bộ Giáo dục và Đào tạo về kỳ thi tốt nghiệp Trung học phổ thông giai đoạn 2020 đến 2025, tỷ lệ thí sinh chọn các môn khoa học xã hội luôn cao hơn so với khoa học tự nhiên. Đặc biệt, trong năm 2025, kỳ thi đầu tiên áp dụng chương trình Giáo dục phổ thông 2018, sự khác biệt này càng trở nên nổi bật hơn bao giờ hết. Cụ thể, môn lịch sử và địa lý có tỷ lệ lựa chọn cao nhất, lần lượt là 42,4% và 41,8%. Ngược lại, các môn vật lý chỉ đạt 30,4%, hóa học 21,2% và sinh học chỉ 6,2%. Đáng chú ý, các môn tin học và công nghệ được lựa chọn ít nhất với tỷ lệ chưa đến 1%, phản ánh một khoảng cách đáng kể trong định hướng học tập của học sinh.
Một ví dụ điển hình khác đến từ Trường Trung học phổ thông Nguyễn Du tại phường Võ Cường, tỉnh Bắc Ninh. Thống kê mới đây của trường này đã gây xôn xao dư luận khi chỉ có 28 học sinh đăng ký các môn thuộc tổ hợp khoa học tự nhiên trên tổng số 679 học sinh. Phần lớn học sinh còn lại đều lựa chọn các môn thuộc tổ hợp khoa học xã hội. Hiện tượng này không chỉ xảy ra ở một trường mà còn tập trung nhiều tại các địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, chẳng hạn như các tỉnh miền núi phía Bắc, nơi nguồn lực giáo dục còn hạn chế.
Nguyên Nhân Sâu Xa Và Giải Pháp Từ Chuyên Già
Tiến sĩ Đặng Văn Sơn, giảng viên tại Trường Đại học Khoa học tự nhiên thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, đã phân tích rằng học sinh hiện nay có xu hướng đặt cược vào sự an toàn khi lựa chọn môn học. Các môn khoa học tự nhiên đòi hỏi nền tảng tư duy logic mạnh mẽ, kỹ năng tính toán phức tạp và sự tích lũy kiến thức trong thời gian dài. Trong khi đó, các môn khoa học xã hội, mặc dù cần sự am hiểu sâu sắc, lại thường được coi là dễ dàng hơn để đạt điểm số cao trong các kỳ thi trắc nghiệm, từ đó giúp học sinh đảm bảo điều kiện tốt nghiệp một cách thuận lợi.
"Để đảo ngược xu hướng này, việc ép buộc học sinh học lại khoa học tự nhiên bằng các mệnh lệnh hành chính là điều không tưởng. Cách duy nhất là khơi gợi lại tình yêu khoa học ngay từ bậc phổ thông thông qua việc thực học và thực làm. Đó chính là sứ mệnh cốt lõi của giáo dục STEM", Tiến sĩ Đặng Văn Sơn nhấn mạnh. Ông Thái Văn Tài cũng đồng tình và khẳng định rằng định hướng phát triển nguồn nhân lực STEM từ trường phổ thông là điều vô cùng cần thiết, với đầy đủ căn cứ chính trị và pháp lý để thúc đẩy.
Vai Trò Quan Trọng Của Trường Phổ Thông Và Giáo Dục STEM
Phó Giáo sư Chu Cẩm Thơ, Phó tổng giám đốc Trường Đại học Phenikaa, đã dẫn lại một khảo sát từ Microsoft cho thấy hiện nay 40% doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tuyển dụng lao động có kỹ năng STEM. Tình trạng thiếu hụt nhân lực trong lĩnh vực công nghệ ước tính khoảng từ 150.000 đến 200.000 người mỗi năm, đặc biệt là trong các ngành trí tuệ nhân tạo, xử lý dữ liệu, kỹ thuật và công nghệ số. Tuy nhiên, việc đào tạo STEM tại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế, chỉ chiếm khoảng 27 đến 31%, thấp hơn đáng kể so với các nước như Malaysia (50%) và Singapore (46%).
Phó Giáo sư Chu Cẩm Thơ giải thích rằng 80% sinh viên quyết định theo học các ngành STEM trước khi vào đại học, và 57% đưa ra quyết định này ngay từ bậc phổ thông. Theo nghiên cứu của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), việc tiếp cận giáo dục STEM sớm sẽ làm tăng khả năng lựa chọn ngành học này lên gấp 2 đến 3 lần. Đồng thời, 75% sinh viên STEM hình thành hứng thú với khoa học trước 16 tuổi, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bắt đầu từ sớm.
Giải Pháp Thực Tế Từ Các Trường Học
Thầy Lưu Văn Thông, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Cầu Giấy tại Hà Nội, chia sẻ kinh nghiệm thực tế khi trường được trang bị phòng học STEM với các thiết bị công nghệ tiên tiến. Nhà trường đã tổ chức tập huấn cho giáo viên các môn khoa học tự nhiên và công nghệ, đồng thời hướng dẫn một nhóm học sinh nòng cốt để hỗ trợ các bạn khác. "Nếu như năm đầu, chúng tôi phải tìm học sinh và thuyết phục phụ huynh cho con tham gia, thì bây giờ trường phải lựa chọn trong rất nhiều em đăng ký", thầy Thông cho biết, minh chứng cho sự thay đổi tích cực trong nhận thức và hứng thú của học sinh.
Cô Nguyễn Bội Quỳnh, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Việt Đức ở Hà Nội, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc định hướng sớm cho học sinh từ khi bắt đầu lựa chọn môn học vào lớp 10. Cô cho rằng không phải học sinh nào cũng hiểu rõ thế mạnh của bản thân hoặc xác định được nghề nghiệp tương lai ngay sau khi tốt nghiệp trung học cơ sở. Tâm lý e ngại các môn khoa học tự nhiên vì cho rằng chúng khó khăn là phổ biến. "Nhà trường cần có trách nhiệm xây dựng các tổ hợp học tập sao cho mỗi tổ hợp đều có 1 đến 2 môn tự nhiên, đồng thời động viên học sinh mạnh dạn đăng ký, không nên sợ các môn khoa học tự nhiên", cô Quỳnh nói.
Định Hướng Từ Các Địa Phương Và Kết Luận
Tỉnh Tuyên Quang là một ví dụ điển hình khi lựa chọn môn thi thứ ba là khoa học tự nhiên cho kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 năm học tới. Lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh này lý giải rằng quyết định này bám sát các nghị quyết quan trọng của Trung ương, nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và đổi mới sáng tạo. Ông Bạch Đăng Khoa, Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Bắc Ninh, cũng cho biết trong thời gian tới, sở sẽ yêu cầu các trường trung học phổ thông sắp xếp và điều chỉnh các tổ hợp môn học từ lớp 10 để đảm bảo sự cân bằng giữa khoa học tự nhiên và khoa học xã hội.
Nhìn chung, việc thu hẹp khoảng cách giữa tỷ lệ học sinh chọn khoa học tự nhiên và khoa học xã hội đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, giáo viên, phụ huynh và các cơ quan quản lý giáo dục. Bằng cách thúc đẩy giáo dục STEM, cải thiện công tác tư vấn hướng nghiệp và tạo môi trường học tập tích cực, chúng ta có thể từng bước khắc phục tình trạng mất cân bằng này, đảm bảo nguồn nhân lực chất lượng cao cho tương lai.
