Việc các nghệ sĩ Việt như Bảo Thy, Nhật Kim Anh và Quang Minh đăng tải hình ảnh được tạo bởi trí tuệ nhân tạo (AI) bên cạnh các siêu sao bóng đá như Ronaldo, Haaland mà không gắn nhãn AI đang gây ra nhiều tranh cãi và tiềm ẩn rủi ro pháp lý cũng như ảnh hưởng đến thương hiệu cá nhân.
Bảo Thy và Quang Minh đăng ảnh AI không gắn nhãn
Ca sĩ Bảo Thy từng đăng tải bức ảnh chế ngồi trên máy bay cạnh ngôi sao bóng đá Erling Haaland (Na Uy). Bức ảnh thu hút 16.000 lượt thích và hàng nghìn bình luận. Khi bị một tài khoản mạng chất vấn: "Người nổi tiếng mà cũng phải ghép ảnh Chat GPT à?", Bảo Thy phản hồi: "Miễn mình vui là được". Sau đó, để tránh hiểu lầm, cô phải đính chính: "Ảnh AI tạo cho vui nha mọi người". Tương tự, nghệ sĩ Quang Minh đăng ảnh đứng cạnh 4 siêu sao gồm Haaland, Ronaldo, Messi và Neymar trên bãi biển, kèm chú thích: "Tôi rất may mắn", nhưng không gắn nhãn AI khiến nhiều người tưởng thật. Trước đó, ca sĩ Nhật Kim Anh cũng đăng ảnh tạo dáng bên Ronaldo với dòng trạng thái "Anh mãi là huyền thoại" trên trang cá nhân 800.000 lượt theo dõi.
Chuyên gia cảnh báo hệ lụy từ ảnh AI không minh bạch
Trao đổi với Tri Thức - Znews, chuyên gia truyền thông thương hiệu Lê Minh Tâm - Founder TGM Media - nhận định việc nghệ sĩ đăng ảnh AI không gắn nhãn phổ biến nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Theo ông, khán giả yêu mến nghệ sĩ vì sự chân thật; khi phát hiện ảnh chỉ là sản phẩm máy tính, người hâm mộ dễ có cảm giác bị lừa dối, tạo ra vết gợn tâm lý. "Khán giả sẽ hình thành cơ chế phòng thủ và hoài nghi. Khi trò đùa bị bóc mẽ, dư luận có thể đảo chiều, chỉ trích nghệ sĩ 'sống ảo'", ông nói. Ông cũng cho rằng giá trị cốt lõi của nghệ sĩ nằm ở tài năng và tác phẩm, còn ảnh chế AI chỉ là nội dung ăn liền. Nếu gây tranh cãi, sẽ lấn át giá trị thật. Bên cạnh đó, các nhãn hàng lớn luôn đặt tiêu chí "an toàn thương hiệu" lên hàng đầu, e ngại nghệ sĩ dính dáng đến tin giả, vi phạm bản quyền. Việc đăng ảnh AI không nhãn cho thấy sự thiếu cẩn trọng, ảnh hưởng đến cơ hội hợp tác.
Rủi ro pháp lý và khung phạt tại Việt Nam và quốc tế
Chuyên gia Lê Minh Tâm cảnh báo, hệ thống pháp luật Việt Nam đang siết chặt kiểm soát nội dung AI. Việc sử dụng hình ảnh AI xâm phạm bản quyền cá nhân (đặc biệt ngôi sao quốc tế) mà không được phép có thể bị phạt hành chính từ 10 đến 40 triệu đồng theo Nghị định 15/2020/NĐ-CP và Nghị định 38/2021/NĐ-CP. Vi phạm nghiêm trọng gây tổn hại uy tín hoặc trục lợi thương mại sẽ bị truy cứu trách nhiệm dân sự hoặc hình sự. Trên thế giới, Đạo luật AI của EU (EU AI Act) quy định mức phạt lên tới 15 triệu Euro hoặc 3% doanh thu toàn cầu đối với nội dung AI không gắn nhãn. Tại Mỹ, luật theo từng bang xử lý deepfake không có sự đồng ý, dẫn đến kiện dân sự triệu đô và nguy cơ ngồi tù. Hàn Quốc bắt buộc gắn nhãn chìm, hành vi phát tán deepfake bôi nhọ có thể bị phạt tù 3-5 năm và phạt tiền đến 30 triệu won.
Bài học cho nghệ sĩ: Minh bạch và chuyên nghiệp
Chuyên gia Lê Minh Tâm cho rằng nghệ sĩ cần đặt "an toàn thương hiệu" làm trọng tâm. Một vụ việc về bản quyền hay thông tin giả có thể đưa nghệ sĩ vào danh sách không ưu tiên của các thương hiệu. Ông nhấn mạnh: "Sử dụng AI trong sáng tạo là xu hướng, nhưng phải đi kèm sự minh bạch. Luôn chủ động dán nhãn thông tin để khẳng định vị thế của một thương hiệu cá nhân có tri thức và tôn trọng khán giả". Các nghệ sĩ cũng cần chuẩn hóa nội dung truyền thông trên nền tảng số, tránh trả lời "đăng cho vui" một cách vụng về, thiếu chuyên nghiệp, cho thấy thiếu ê-kíp quản trị thương hiệu chuyên nghiệp.
