Tháng 7 năm 2026, Matt Damon bước vào rạp Odeon Luxe Leicester Square cho buổi ra mắt toàn cầu The Odyssey của Christopher Nolan, bộ phim anh vào vai Odysseus, người anh hùng Hy Lạp lênh đênh 10 năm trên biển để tìm đường trở về với vợ con. Damon gọi đó là đỉnh cao của cả sự nghiệp mình, một dự án tham vọng đến mức đòi hỏi mọi con người trên trường quay dốc sức tối đa. Nhưng khi ánh đèn hắt lên gương mặt anh, có một sự trùng khớp khó gọi tên: vai diễn lớn ấy dường như được viết ra cho đúng con người anh ngoài đời, một gã đàn ông mà mọi hành trình, mọi hào quang, rốt cuộc đều quy về hai chữ “trở về”.
Người ta nhớ Matt Damon vì Jason Bourne, vì tượng Oscar đạt được khi anh còn rất trẻ, vì gương mặt từng được gọi là “người đàn ông quyến rũ nhất còn sống”. Thế nhưng thứ khiến anh được kính nể, chứ không đơn thuần nổi tiếng, lại nằm ở một điều ít hào nhoáng hơn nhiều: sự trung thành. Trung với nghề, thủy chung với vợ, làm cha cho cả đứa con không cùng máu mủ, giữ một người bạn suốt bốn mươi năm, và tử tế với cả những người dưng. Đây là chân dung của mẫu đàn ông mà ai cũng thầm mong có được làm bạn.
Một tài năng đi lên từ thực lực
Trước khi là ngôi sao, Matt Damon là một cậu bé lớn lên trong cảnh thiếu thốn cả vật chất lẫn tình cảm, cha mẹ chia tay khi cậu mới lên hai, lớn lên cùng mẹ trong một căn nhà chung của sáu hộ gia đình. Cậu theo học kịch khi còn là học sinh, rồi vào Harvard năm 1988 và diễn kịch sinh viên. Cũng chính năm ấy, ở tuổi mười tám, cậu ra mắt màn ảnh với vỏn vẹn một câu thoại trong phim Mystic Pizza. Một khởi đầu khiêm tốn cho một sự nghiệp lẫy lừng về sau.
Chưa đầy mười năm sau, bộ phim Good Will Hunting, với kịch bản khởi nguồn từ một bài tập tiếng Anh Damon viết hồi ở Harvard, mang về cho anh tượng Oscar cho Kịch bản gốc xuất sắc năm 1998, đồng giải với người bạn thân thiết Ben Affleck. Bộ phim nhận tới chín đề cử Oscar, trong đó có một đề cử Nam diễn viên chính xuất sắc dành cho Damon. Thành công đến sớm, song Damon không ngủ quên trên chiến thắng. Anh còn thêm ba lần được xướng tên ở giải thưởng danh giá này: vai phụ trong Invictus (2009), vai chính trong The Martian (2015), và một đề cử Phim hay nhất với tư cách nhà sản xuất của Manchester by the Sea (2016).
Tính đến năm 2024, Damon đã góp mặt trong bảy bộ phim được đề cử Phim hay nhất, từ Saving Private Ryan đến The Departed, True Grit, Ford v Ferrari và Oppenheimer, trong đó The Departed và Oppenheimer thắng giải thưởng danh giá nhất từ Viện Hàn lâm. Những thành tựu trên đủ cho thấy Matt Damon thuộc vào danh sách những cái tên đắt giá của Hollywood.
Có một chi tiết nói lên nhiều điều về quãng đường ấy: cú hích tài chính đưa hai người bạn thân, Damon và Affleck, tới ánh đèn hóa ra lại là một khoản khiêm tốn, 20.000 USD mà Damon nhận cho phim The Good Old Boys năm 1995. Khoản tiền nhỏ đó đã giúp hai người bạn trang trải cuộc sống mà không phải đi làm, để có thể dồn trí lực hoàn thiện kịch bản Good Will Hunting. Từ góc nhìn của những người đang sống trong thời đại chuộng nổi tiếng chớp nhoáng bằng chiêu trò, ta thấy hình mẫu một nghệ sĩ kiên nhẫn tích lũy thực lực gần một thập kỷ trước khi bùng nổ.
Một chuyện tình đẹp như cổ tích
Nền tảng nghề nghiệp ấy làm nên sự kính nể, nhưng thứ khiến người ta yêu mến Damon lại là đời sống riêng của anh, vốn thuộc loại hiếm giữa một Hollywood nơi hôn nhân dễ đếm bằng tháng. Năm 2003, khi đang quay Stuck on You ở Miami, anh gặp Luciana Bozán Barroso, một cô gái trẻ phục vụ quầy bar. Damon kể lại như tình yêu sét đánh, rằng anh nhìn thấy cô với một luồng sáng chiếu vào. Đêm ấy, khi bị người hâm mộ vây xin ảnh đến mức phiền phức, anh lẻn ra sau quầy bar của Luciana, và họ kết nối với nhau dễ dàng đến lạ thường. Luciana nói với anh rằng cô có một con gái 4 tuổi nên không thể đi chơi khuya. Bất ngờ thay, chi tiết này lại càng khiến Damon thêm say đắm: anh thích việc Luciana là một người mẹ, và biết ưu tiên của mình đặt nơi đâu.
Hai năm sau, họ cưới lặng lẽ tại tòa thị chính New York, rồi lần lượt có ba con gái chung. Hơn 20 năm trôi qua, cuộc hôn nhân ấy bền và kín tiếng. “Chúng tôi có luật riêng về khoảng thời gian xa cách. Tôi không xa nhà quá hai tuần”, Matt Damon chia sẻ với báo giới hồi năm 2014. “Vợ tôi là bạn tâm giao của tôi. Tôi không thích cảnh phải rời xa cô ấy”.
Người cha của đứa con không cùng huyết thống
Phép thử thật sự của một người đàn ông đôi khi nằm ở chỗ ít ai để ý: cách anh đối xử với đứa con riêng của vợ. Khi Damon gặp Luciana trong cảnh mẹ đơn thân, anh đón nhận đứa trẻ ấy như con ruột của mình. Điều hiếm có đến sau đó nhiều năm: cha ruột của bé Alexia, ông Arby Barroso, một người suốt thời gian dài từ chối mọi lời mời phỏng vấn, cuối cùng lên tiếng chỉ để dành lời tốt đẹp cho Damon. “Người ta săn tìm tôi nhiều năm, trả tiền để tôi kể chuyện. Nhưng tôi có phải sống trong lều thì cũng không bán đứng họ. Matt là một người cha kế tuyệt vời, cậu ấy đối xử với Alexia như máu mủ ruột rà”.
Sự may mắn của đàn ông: sớm chọn được tri kỷ
Nếu chung thủy là chuyện của Damon với gia đình, thì trung thành là chuyện của anh với bạn bè, mà điển hình là tình bạn với Ben Affleck. Hai người quen nhau khi Damon lên 10, Affleck lên 8, nhà cách nhau hai dãy phố ở Cambridge. Damon kể tình bạn ấy được gắn kết trong một trận ẩu đả hồi thập niên 80, khi Affleck bất chấp nguy hiểm cho bản thân lao vào can một vụ xô xát tiềm tàng giữa Damon và một cậu nhóc to con hơn hẳn. Trả lời phỏng vấn Conan O’Brien trong chương trình TBS, Matt Damon nhớ lại câu chuyện với một nụ cười trên môi: “Đó là khoảnh khắc khiến tôi hiểu rằng cậu ấy sẽ vì mình mà đặt mình vào hoàn cảnh trớ trêu. Cậu ấy là một người bạn tốt”.
Thời còn là những diễn viên sống trong cảnh thiếu thốn, hai người chung nhau một tài khoản ngân hàng ở Boston để cùng góp tiền lên New York thử vai. Đến khi Good Will Hunting bán được kịch bản với 600.000 USD, họ chia đôi số tiền ấy, sòng phẳng như hai người đàn ông. Từ chỗ hai đứa trẻ dùng chung một tài khoản ngân hàng đến hai ngôi sao chia nhau tượng Oscar, họ cùng đi qua cả bĩ cực lẫn thái lai.
Hãy đánh giá một người qua cách đối xử với người dưng
Sự trung thành của Damon còn vươn xa hơn vòng tròn xã hội của những người thân thích, khi nó chạm tới cả những người anh chẳng nợ nần gì. Anh đồng sáng lập tổ chức Water.org cùng kỹ sư Gary White, đi lên từ quỹ H2O Africa do anh thành lập hồi năm 2006. Với mô hình cho vay nhỏ để người nghèo tự tiếp cận nước sạch thay vì chỉ khoan giếng, tổ chức đã giúp hơn 92 triệu người ở 15 quốc gia có nước sạch và điều kiện vệ sinh, đã huy động hơn 8 tỷ USD cùng gần 200 đối tác lớn nhỏ. Ngoài đời, anh còn là người yêu thích động vật, đã cùng giải cứu và nuôi nấng tới 5 chú chó, và cũng năng nổ vận động mọi người nhận nuôi thú cưng.
Có một chi tiết nhỏ nói lên tất cả. Từ thời The Bourne Identity, mỗi lần lỡ tay đánh trúng một diễn viên đóng thế trong lúc tập cảnh hành động, Damon không ngại ngần tặng đồng nghiệp một chai sâm-panh để xin lỗi. Một thói quen chẳng ai bắt buộc, nhưng hành động nhỏ ấy xuất phát từ sự tôn trọng dành cho những con người vô danh đứng sau ánh hào quang của anh.
Sử thi Odyssey của Homer kể về một người anh hùng mà thành tựu lớn nhất là tìm được đường trở về với vợ con, đáng nhớ hơn cả việc hạ thành Troy. Có lẽ Matt Damon có thể nhập vai mà không quá gắng sức, bởi cả cuộc đời anh đã là một Odyssey của lòng trung thành: trung với nghề, thủy chung với vợ, làm cha cho một đứa con không cùng máu mủ, giữ bạn suốt bốn mươi năm, và tử tế với cả người dưng.
