Bộ phim "Đất và người" ra mắt năm 2002, do đạo diễn Nguyễn Hữu Phần và Phạm Thanh Phong thực hiện, chuyển thể từ tiểu thuyết "Mảnh đất lắm người nhiều ma" của nhà văn Nguyễn Khắc Trường. Tác phẩm tái hiện bức tranh nông thôn miền Bắc thời kỳ đầu đổi mới, xoay quanh mâu thuẫn giữa hai dòng họ Trịnh và Vũ ở làng Giếng Chùa. Phim khai thác cuộc đấu tranh giữa cái cũ và cái mới, quyền lực và công lý, đồng thời khắc họa sâu sắc tâm lý con người, bi kịch gia đình và số phận người nông dân. Kịch bản chặt chẽ, lời thoại đậm chất đời cùng dàn diễn viên thực lực đã giúp "Đất và người" trở thành tác phẩm kinh điển của dòng phim truyền hình nông thôn Việt Nam. Đến nay, sau gần 25 năm, phim vẫn thường xuyên được phát lại và nhận được sự yêu mến từ nhiều thế hệ khán giả.
NSƯT Duy Hậu (vai ông Hàm)
Trong phim, NSƯT Duy Hậu hóa thân thành ông Hàm - trưởng họ Trịnh, một nhân vật gia trưởng, bảo thủ và thủ đoạn. Đây là một trong những vai phản diện nổi tiếng nhất của phim truyền hình Việt. Với lối diễn đĩnh đạc, ánh mắt sắc lạnh và giọng nói đầy uy quyền, ông khiến nhân vật sống động đến mức nhiều khán giả ghét lây ngoài đời. Sau thành công của "Đất và người", NSƯT Duy Hậu còn tham gia nhiều phim nổi tiếng như "Sóng ở đáy sông", "Những ngọn nến trong đêm"... Vai phản diện trong "Sóng ở đáy sông" cũng khiến khán giả ghét cay ghét đắng. Theo chia sẻ gần đây, nam nghệ sĩ hiện đã 75 tuổi, gần như không còn nhận phim vì tuổi cao và sức khỏe giảm sút. Ông sống một mình tại Hà Nội, trong khi vợ và các con định cư ở Đức. Dù cuộc sống lặng lẽ, ông vẫn giữ tinh thần lạc quan, thường gặp gỡ đồng nghiệp cũ và theo dõi các tác phẩm mới.
NSƯT Hán Văn Tình (vai Chu Văn Quềnh)
Chu Văn Quềnh được xem là nhân vật "linh hồn" của phim. Khi chuyển thể, đạo diễn Nguyễn Hữu Phần quyết định giữ nhân vật này xuyên suốt thay vì để mất sớm như nguyên tác. Với lối diễn xuất nhập tâm, duyên dáng, Hán Văn Tình khắc họa thành công nhân vật Quềnh, được khán giả ưu ái gọi là "lão Quềnh" với câu thoại bất hủ: "Không nên hoãn cái sự sung sướng ấy lại". Sau phim, ông tiếp tục ghi dấu ấn ở nhiều tác phẩm truyền hình và vai trưởng thôn trong chương trình "Gặp nhau cuối tuần". Năm 2015, ông phát hiện mắc ung thư phổi. Trong quá trình điều trị, nhiều nghệ sĩ như Xuân Hinh, Tự Long, Quốc Khánh đã đến thăm hỏi, hỗ trợ. Ông qua đời tháng 9/2016, để lại niềm tiếc thương lớn.
NSƯT Duy Thanh (vai Bí thư Thủ)
Bí thư Thủ là một trong những vai phản diện tiêu biểu nhất sự nghiệp của NSƯT Duy Thanh. Ông nổi tiếng với khả năng hóa thân vào nhân vật mưu mô nhưng vẫn rất đời. Sau "Đất và người", ông góp mặt trong "Chạy án", "Bão qua làng", "Khi đàn chim trở về", "Bí mật tam giác vàng"… Bộ phim cuối cùng ông tham gia là "Lựa chọn cuối cùng". Những năm cuối đời, ông chống chọi với ung thư phổi và ung thư thực quản, sụt hơn 20kg. Dù sức khỏe suy kiệt sau hàng chục lần hóa trị, ông vẫn cố gắng nhận lời đóng phim để có thêm thu nhập và không muốn trở thành gánh nặng cho gia đình. Trước khi qua đời năm 2017, ông bày tỏ mong muốn hiến xác cho y học nhưng sức khỏe không cho phép. Nguyện vọng cuối cùng là được hỏa táng và rải tro tại cột mốc 92 - nơi sông Hồng chảy vào đất Việt.
Nghệ sĩ Tuấn Dương (vai ông Cao)
Xuất thân từ Đoàn Kịch Công an nhân dân, nghệ sĩ Tuấn Dương được yêu mến nhờ chất diễn mộc mạc, gần gũi. Ngoài "Đất và người", ông ghi dấu ấn qua các phim "Làng ven đô", "Chuyện đã qua", "Lập trình cho trái tim"… Khi sự nghiệp đang ổn định, ông phát hiện mắc ung thư vòm họng và qua đời năm 2013.
NSƯT Phú Đôn (vai Quàng)
Trong phim, NSƯT Phú Đôn đảm nhận vai Quàng - em trai của Chu Văn Quềnh. Nhân vật để lại dấu ấn nhờ vẻ chân chất, thật thà và lối diễn mộc mạc, tự nhiên. Sinh năm 1960 trong gia đình có truyền thống nghệ thuật, ông gắn bó với Nhà hát Kịch Việt Nam hơn 40 năm. Ngoài "Đất và người", ông tham gia hàng loạt phim như "Tivi về làng", "Gió làng Kình", "Đấu trí", "Làng trong phố", "Độc đạo", "Không thời gian"... Năm 2022, sau khi nghỉ hưu, ông vẫn nhận lời đóng phim khi có kịch bản phù hợp. Cuộc sống riêng của ông cũng khiến nhiều người ngưỡng mộ: ông kết hôn ở tuổi 45 với chị Hồng Vân kém 25 tuổi. Hơn 20 năm qua, họ vẫn giữ cuộc hôn nhân hạnh phúc. Trong một lần trò chuyện với phóng viên Dân trí, NSƯT Phú Đôn chia sẻ: "Nhiều người hay hỏi tôi: 'Bí quyết gì để cuộc sống ấm êm khi hơn vợ 25 tuổi?' Thú thật, tôi cũng chẳng có bí quyết hay chiêu gì cho riêng mình. Tôi nghĩ, điều quan trọng là yêu thương và hết mình vì gia đình. Phải thông cảm, thấu hiểu và tin tưởng nhau."
Hồng Minh (vai Tùng)
Vai Tùng giúp Hồng Minh trở thành gương mặt được nhiều khán giả yêu thích đầu những năm 2000. Nhân vật của anh là hình tượng thanh niên chính trực, đại diện cho lớp người trẻ muốn vượt qua hận thù giữa hai dòng họ. Sau thành công của phim, Hồng Minh tiếp tục đóng một số phim truyền hình nhưng không theo đuổi nghệ thuật lâu dài. Hiện anh gần như vắng bóng khỏi showbiz, rất ít xuất hiện trước truyền thông.
Thân Thanh Giang (vai Đào)
Trong phim, Thanh Giang vào vai Đào - con gái ông Hàm, đem lòng yêu Tùng nhưng chuyện tình gặp nhiều trắc trở. Sau thành công của "Đất và người", cô tiếp tục góp mặt trong "Hương đất" và "Cỏ lông chông". Những năm gần đây, nữ diễn viên gần như rút lui khỏi làng giải trí để tập trung cho cuộc sống riêng.
Vi Cầm (vai Mận)
Vi Cầm từng được xem là một trong những gương mặt đẹp nhất của màn ảnh nhỏ đầu những năm 2000. Sau "Đất và người", cô liên tiếp tham gia "Hoa cỏ may", "Hai phía chân trời", "Nhà có nhiều cửa sổ", "Siêu thị tình yêu"… Tuy nhiên, khi sự nghiệp đang rộng mở, cô lựa chọn rút lui sau khi kết hôn, dành phần lớn thời gian cho gia đình và công việc trong lĩnh vực âm nhạc. Từ sau bộ phim "Ông Tơ hai phẩy" (2012), Vi Cầm gần như không còn xuất hiện trên màn ảnh hay tham gia các sự kiện giải trí.
