Sáng ngày 8/5, tại Thành phố Hồ Chí Minh, Hội thảo thể chế hóa định hướng của Đảng tại Nghị quyết số 80-NQ/TW và Chỉ thị số 04-CT/TW trong sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản đã diễn ra, thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà quản lý và đại diện các đơn vị xuất bản. Sự kiện tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn thực tiễn tại trung tâm xuất bản lớn nhất cả nước.
Đề xuất thể chế hóa Giải thưởng Sách Quốc gia
Bà Nguyễn Thị Mỹ Linh, Phó vụ trưởng Vụ Báo chí - Xuất bản (Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương), nhấn mạnh sự cần thiết phải nâng cao tiêu chuẩn các hoạt động chuyên môn trong bối cảnh xuất bản cạnh tranh khu vực và chuyển đổi số mạnh mẽ. Bà đề xuất bổ sung quy định cụ thể về Giải thưởng Sách Quốc gia vào Luật Xuất bản sửa đổi.
Theo bà Linh, giải thưởng cần được trao vai trò tương xứng như một cơ chế khuyến khích sáng tạo, tạo động lực cho tác giả, dịch giả và các đơn vị làm sách đầu tư chiều sâu cho những tác phẩm có giá trị. Bà nhấn mạnh: "Chỉ thị 04 đã yêu cầu nâng cao chất lượng Giải thưởng Sách Quốc gia ngang tầm khu vực. Chúng ta cần thể chế hóa cụ thể giải thưởng vào một điều của Luật sửa đổi để giao đúng người, đúng việc; đồng thời giúp việc đầu tư, xã hội hóa được chính danh và đồng bộ hơn".
Tái định vị ngành xuất bản Việt Nam
Ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), cho rằng dự thảo Luật lần này là một cuộc tái định vị toàn diện. Ông nhấn mạnh mục tiêu xây dựng nền xuất bản "chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại", đưa ngành sách trở thành ngành kinh tế - công nghệ hạt nhân trong hệ sinh thái sáng tạo quốc gia. Luật sửa đổi sẽ xác định rõ xuất bản vừa là lĩnh vực tư tưởng, vừa là bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa gắn với chuyển đổi số.
Ông Lê Văn Minh, Phó trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM, khẳng định Thành phố luôn coi xuất bản là hạt nhân trong chiến lược phát triển. Để ngành sách bứt phá, ông cho rằng cần quan tâm đồng bộ đến bốn yếu tố: phát hành, người viết, người đọc và không gian đọc. Ông cũng đề nghị phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn cho địa phương trong công tác bổ nhiệm, quản lý cán bộ để phù hợp với thực tiễn.
Hệ sinh thái xuất bản lấy người đọc làm trung tâm
Ông Bùi Hữu Toàn, Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, nhấn mạnh TP.HCM hiện tập trung nhiều đơn vị xuất bản, do đó Luật Xuất bản sửa đổi cần sớm xác lập hành lang pháp lý cho các mô hình văn hóa đọc mới như Đường sách hay không gian đọc mở. Việc thiếu quy định cụ thể đang gây khó khăn cho địa phương trong quản lý, vận hành và định hướng phát triển dài hạn.
Ông Lê Hoàng, Giám đốc Công ty TNHH Đường sách TP.HCM, đại diện Hội Xuất bản Việt Nam tại TP.HCM, nhấn mạnh nội dung về văn hóa đọc trong Luật cần được thiết kế để đưa người đọc trở thành trung tâm của mọi chính sách phát triển. Ông nói: "Chỉ thị 04 đã xác định lấy người đọc là trung tâm và văn hóa đọc chính là mục tiêu cuối cùng của hoạt động xuất bản. Chúng ta không nên chỉ dừng lại ở các quy định kỹ thuật lập pháp mà phải biến văn hóa đọc thành một cột trụ vững chắc, được quy định rõ ràng trong Luật để tạo động lực và sức lan tỏa lớn cho toàn xã hội".
Bảo vệ bản quyền trong môi trường số
Ông Thái Ngọc Quý, Phó giám đốc Nhà xuất bản Trẻ, bày tỏ lo ngại về tình trạng in lậu và xâm phạm bản quyền trên môi trường số. Ông cho rằng các hành vi này không chỉ ảnh hưởng đến doanh thu, uy tín mà còn làm suy giảm nguồn lực tái đầu tư cho tác giả, công nghệ và hoạt động xuất bản. Nhà xuất bản Trẻ kiến nghị Luật sửa đổi cần bổ sung cơ chế bảo vệ tài sản trí tuệ hiệu quả hơn trên không gian mạng.
Định hướng quản lý mới
Phát biểu kết luận, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phan Tâm cho biết nhiều ý kiến tại hội nghị thống nhất rằng ngành xuất bản đang vận hành trong môi trường số đa nền tảng với sự tham gia của nhiều chủ thể mới, do đó tư duy quản lý phải thay đổi. Ông nhấn mạnh: "Sắp tới, quản lý không thể chỉ dựa vào công cụ hành chính truyền thống hay tăng thêm thủ tục để kiểm soát rủi ro. Chúng ta cần chuyển mạnh sang phương thức quản lý hệ sinh thái nội dung, dựa trên dữ liệu chuyên ngành và các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hiện đại".
Thứ trưởng Phan Tâm định hướng ban soạn thảo nghiên cứu mô hình tổ hợp, tập đoàn xuất bản chủ lực để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển sức mạnh văn hóa. Quá trình đổi mới cần gắn với xu hướng hội tụ giữa xuất bản, truyền thông và nội dung số nhằm hình thành các chuỗi giá trị mới cho tài sản trí tuệ.
