Chỉ thị 04-CT/TW: Xuất bản Việt Nam tiệm cận thế giới, trở thành hạt nhân kinh tế tri thức
Trong bối cảnh mới, xuất bản không chỉ là câu chuyện về sách mà sẽ trở thành giá trị cốt lõi để phát triển nhiều loại hình khác. Đây là nhận định của bà Nguyễn Thị Mỹ Linh - Phó Vụ trưởng Vụ Báo chí - Xuất bản, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, khi chia sẻ về Chỉ thị 04-CT/TW vừa được ban hành.
Định vị xuất bản như trụ cột kinh tế tri thức
Chỉ thị 04-CT/TW đã định vị lại ngành xuất bản như một trụ cột của nền kinh tế tri thức và công nghiệp văn hóa Việt Nam. Với những quan điểm đột phá mang tính chiến lược, chỉ thị mở rộng không gian cho xuất bản hiện đại, khơi thông nguồn lực nhằm phát triển kinh tế xuất bản, đồng thời định vị xuất bản như một công cụ giáo dục, góp phần lan tỏa văn hóa đọc toàn dân.
Bà Nguyễn Thị Mỹ Linh lý giải: “Xuất bản là thước đo trình độ dân trí và tầm vóc văn hóa của một quốc gia. Quốc gia nào có sản phẩm tri thức lên ngôi được coi như một quốc gia văn minh và phát triển.” Chỉ thị xác định rõ quan điểm chỉ đạo của Đảng, coi xuất bản là lĩnh vực hoạt động tư tưởng sắc bén, sáng tạo và truyền bá các giá trị văn hóa, tinh thần, xây dựng nền tảng tri thức quốc gia.
Phát triển văn hóa đọc và chuyển đổi số
Trụ cột thứ hai của xuất bản là văn hóa đọc. Chỉ thị số 04 nêu rõ: “Phát triển văn hóa đọc, lấy người đọc là trung tâm, là mục tiêu của hoạt động xuất bản.” Để thúc đẩy điều này, chỉ thị yêu cầu hình thành các thiết chế văn hóa tạo không gian đọc, học tập, sáng tạo trong cộng đồng, từ thư viện lớn đến trung tâm phát hành hiện đại gắn với chuyển đổi số.
Bà Linh nhấn mạnh: “Thư viện không thể chỉ là nơi lưu trữ sách mà phải là một không gian văn hóa, thiết chế văn hóa lớn, nơi sáng tạo các sản phẩm nội dung bao gồm cả truyền thống và số.” Chỉ thị cũng xác định xuất bản là công cụ chủ đạo trong giáo dục, đưa tiết đọc sách vào cấp tiểu học và trung học cơ sở để xây dựng thói quen đọc từ sớm.
Xuất bản trở thành ngành kinh tế - công nghệ phát triển
Về mặt kinh tế, Chỉ thị số 04 nêu ra các nội dung: “Xuất bản trở thành ngành kinh tế - công nghệ phát triển, giữ vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo các giá trị.” Đảng và Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong định hướng và kiến tạo hoạt động xuất bản thông qua cơ chế, chính sách đầu tư, thúc đẩy hợp tác công tư.
Bà Linh chia sẻ: “Muốn phát triển công nghiệp văn hóa từ sách, chúng ta cần thay đổi tư duy từ làm sách thuần túy sang khai thác giá trị nội dung đa nền tảng.” Chỉ thị hướng tới việc đẩy mạnh hợp tác quốc tế, coi xuất bản là công cụ ngoại giao văn hóa, quyền lực mềm để lan tỏa hình ảnh Việt Nam.
Mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn 2045
Chỉ thị đặt mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam “xây dựng hệ thống xuất bản tinh gọn, mạnh, chất lượng, hiện đại hóa.” Bà Linh nhận định: “Tinh gọn, mạnh là để hướng đến chất lượng, không chạy theo số lượng mà tập trung vào các công trình có giá trị.” Từ khóa “chuyên nghiệp” và “hiện đại hóa” đòi hỏi đổi mới quy trình, công nghệ và tư duy quản lý, thực hiện chuyển đổi số sâu rộng.
Bà nhấn mạnh: “Nếu xuất bản không thực hiện chuyển đổi số, đầu tư xây dựng dữ liệu nội dung số, e rằng chúng ta sẽ bị tụt lùi. Đây là yêu cầu cấp thiết từ nay đến năm 2030.”
Xuất bản là hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo giá trị
Chỉ thị xác định: “Xuất bản là hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo các giá trị.” Bà Linh đánh giá đây là nhận định đột phá, chuyển từ xuất bản truyền thống sang xuất bản số - đa phương tiện. Xuất bản trở thành nguồn dữ liệu đầu vào cho các loại hình sản phẩm văn hóa khác như báo, tạp chí, phim ảnh.
“Xuất bản sẽ là giá trị cốt lõi để phát triển nhiều lĩnh vực khác, như trái tim của nền kinh tế sáng tạo,” bà Linh nói. Chỉ thị cũng hướng đến việc xây dựng sàn thương mại điện tử dành cho các sản phẩm IP, giúp đưa sản phẩm trong nước ra quốc tế và ngược lại.
Xây dựng tập đoàn xuất bản - truyền thông
Chỉ thị đề cập đến việc xây dựng các tập đoàn xuất bản - truyền thông đa nền tảng, đa sản phẩm. Bà Linh giải thích: “Trước mắt, có thể phát triển khoảng 3-4 mô hình tập đoàn chủ lực, trong đó có một tập đoàn thực hiện chức năng đối ngoại chiến lược quốc gia.” Mô hình này hướng đến việc có các công ty con trong xuất bản, in, phát hành, tạo chuỗi hoạt động khép kín.
Bà cũng nhắc đến các đơn vị hiện có như FAHASA và NXB Giáo dục Việt Nam như tiền đề để xây dựng tập đoàn. Chỉ thị thúc đẩy hợp tác công tư, khuyến khích sự đồng hành giữa Đảng, Nhà nước và các đơn vị tư nhân.
Dư địa phát triển và vai trò của Hội Xuất bản Việt Nam
Bà Linh cho rằng dư địa phát triển của kinh tế xuất bản là rất lớn, đặc biệt với việc bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước cho văn hóa theo Nghị quyết 80. “Chúng ta có thể hình thành các quỹ dịch thuật, quỹ hỗ trợ xuất bản để đưa ngành tham gia sâu hơn vào công nghiệp văn hóa,” bà nói.
Về vai trò của Hội Xuất bản Việt Nam, bà Linh nhấn mạnh: “Hội sẽ tiếp tục phát huy vai trò trong phát triển ngành và văn hóa đọc, giúp hoạt động của ngành vươn ra quốc tế.” Hội cần đẩy mạnh tập hợp hội viên, thúc đẩy hợp tác quốc tế và chuyển đổi số.
Chỉ thị 04-CT/TW không chỉ là kim chỉ nam cho ngành xuất bản mà còn mở ra cơ hội để Việt Nam tiệm cận với các nền xuất bản quốc tế, khẳng định vị thế trong nền kinh tế tri thức toàn cầu.
