Thư viện Công cộng Kiama, tọa lạc tại thị trấn ven biển Kiama, Australia, vừa nhận lại cuốn sách Antiquities of Athens xuất bản năm 1858. Cuốn sách được một người đàn ông mang đến trả sau khi anh ta tình cờ phát hiện nó trong lúc sửa nhà. Vị trí của cuốn sách rất đặc biệt: nó nằm trong một thùng trà được xây kín bên trong lò sưởi cũ.
Bà Michelle Hudson, quản lý thư viện, xác nhận với Đài ABC rằng đây là cuốn sách cũ nhất mà thư viện từng nhận lại. “Chúng tôi chưa từng nhận lại cuốn sách nào cũ đến vậy”, bà nói. Bà cũng dẫn chứng rằng trên mạng xã hội, các thư viện thỉnh thoảng vẫn nhận lại sách thất lạc 30-40 năm khi người dân dọn dẹp nhà cửa hoặc xử lý di sản, nhưng trường hợp 150 năm là điều chưa từng thấy. “Tôi theo dõi nhiều thư viện trên mạng xã hội và thỉnh thoảng họ cũng nhận lại những cuốn sách bị thất lạc 30-40 năm, thường là khi người ta dọn dẹp nhà cửa hoặc xử lý di sản. Nhưng trường hợp này thì hoàn toàn khác”, bà nói thêm.
Khoản phạt quá hạn lên tới 28.000 AUD
Cuốn Antiquities of Athens được in nội quy cho mượn ở mặt trong bìa sách từ thời thư viện khai trương năm 1872. Theo quy định, độc giả trả sách quá hạn phải đóng phạt 3 xu Anh cho mỗi tuần. Với khoảng 150 năm trễ hẹn, số tiền phạt nếu tính cả lạm phát sẽ vào khoảng 28.000 AUD, tương đương 19.500 USD. Con số này cho thấy mức phạt ban đầu dù nhỏ nhưng do thời gian tích lũy, nó đã trở thành một khoản tiền đáng kể.
Tuy nhiên, thư viện không thể thu khoản phạt này. Bà Hudson cho biết cuốn sổ ghi chép việc mượn - trả sách từ những năm 1870 đã bị thất lạc, khiến việc xác định danh tính người mượn cuối cùng là bất khả thi. “Đáng tiếc là chúng tôi đã mất mắt xích quan trọng. Cuốn sách không còn bất kỳ dấu vết nào cho biết ai là người mượn cuối cùng”, bà nói.
Vì sao người mượn không trả sách?
Theo nội quy của thư viện vào thập niên 1870, độc giả chỉ được mượn cuốn sách tiếp theo sau khi đã trả cuốn đang mượn và thanh toán mọi khoản tiền phạt quá hạn. Quy định này có thể là rào cản khiến người mượn không dám trả sách. Bà Hudson suy đoán: “Có lẽ vì thế mà người mượn đã không bao giờ mang cuốn sách này trở lại.”
Cuốn sách được tìm thấy trong một thùng trà bị bịt kín bên trong lò sưởi cũ, một vị trí bất thường. Không ai biết vì sao cuốn sách lại nằm ở đó. Có thể người mượn đã cất giấu cuốn sách hoặc ai đó vô tình bỏ quên nó trong lúc sửa chữa nhà cửa. Nhưng tất cả chỉ là phỏng đoán, bởi mọi dấu vết về lịch sử mượn trả của cuốn sách đều đã biến mất cùng cuốn sổ thất lạc.
Cuốn sách được trưng bày, không còn cho mượn
Do nằm dưới ống khói trong nhiều năm, cuốn sách đã bị hư hại do ẩm. Dù vậy, tình trạng của nó vẫn đủ để trưng bày. Cuốn sách mang số thứ tự 506 trong bộ sưu tập ban đầu gồm khoảng 1.000 đầu sách của thư viện, cho thấy nó thuộc lớp tài liệu đầu tiên của thư viện. Bà Hudson cho rằng cuốn sách nhiều khả năng đã thất lạc chỉ vài năm sau khi thư viện mở cửa.
Sau khi trở về, cuốn Antiquities of Athens sẽ được đưa vào khu trưng bày lịch sử địa phương của thư viện và không còn được cho mượn. Bà Hudson nhấn mạnh: “Chúng tôi sẽ không cho mượn cuốn sách này nữa. Chúng tôi không muốn phải chờ thêm 150 năm để nó quay trở lại.”
