Trên toàn cầu, giá trị thị trường sách quý hiếm đã vượt mốc 7 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng dự kiến trên 6% mỗi năm. Động lực chính cho sự bùng nổ này đến từ thế hệ trẻ, đặc biệt là những người dưới 35 tuổi.
Hội chợ Sách cổ quốc tế New York
Hội chợ Sách Cổ Quốc tế New York (NYIABF) đã khẳng định vị thế là hội chợ sách cổ hàng đầu thế giới suốt hơn 60 năm qua. Mỗi năm, các nhà triển lãm từ khắp nơi trên thế giới tụ họp tại New York, trưng bày kho tàng hiện vật gồm sách quý hiếm, bản đồ, bản thảo minh họa, bìa sách tinh xảo, tranh minh họa, tài liệu lịch sử, ảnh chụp, tranh in, vật kỷ niệm và các ấn phẩm ngắn hạn khác.
Năm 1947, các nhà bán sách từ Đan Mạch, Pháp, Anh, Hà Lan và Thụy Điển đã tập hợp tại Amsterdam với mục tiêu tạo dựng hy vọng mới cho hòa bình quốc tế thông qua thị trường mở, thúc đẩy tình hữu nghị và hiểu biết, đồng thời chống lại sự thù địch do Thế chiến II gây ra. Một năm sau, tại cuộc họp ở Copenhagen, Liên đoàn quốc tế các nhà bán sách hiếm (ILAB) chính thức ra đời. Năm 1949, 50 nhà bán sách Mỹ đã thành lập Hiệp hội những người bán sách cổ của Mỹ (ABAA), và hội chợ sách cổ đầu tiên tại Mỹ diễn ra vào tháng 4/1960.
Đến nay, hội chợ được tổ chức thường niên và vẫn thu hút đông đảo khách tham quan. Năm nay, du khách xếp hàng dài di chuyển qua 174 gian trưng bày toàn cầu, chiêm ngưỡng những cuốn sách quý hiếm, bản thảo, bản đồ và hiện vật qua nhiều thế kỷ. Tổng số người tham dự đạt 15.400 người trong 4 ngày, với 2.400 người trong đêm khai mạc. Lượng khách tăng 62% từ năm 2022 đến năm 2026.
Sức hút của sách hiếm
Các báo cáo cho thấy thị trường sách quý hiếm toàn cầu đạt hơn 7 tỷ USD, tăng trưởng trên 6% mỗi năm. Sự tăng trưởng này có đóng góp lớn từ người trẻ, đặc biệt dưới 35 tuổi. Cả người mua và người bán đều cho rằng sự trưởng thành trong thời đại số đã thôi thúc khao khát sở hữu vật phẩm gắn liền với quá khứ. Việc cầm trên tay một tấm bản đồ từ năm 1482 dẫn đường cho Columbus, đôi giày ba lê có chữ ký của Rudolf Nureyev, hay cuốn sách nhỏ theo trường phái Dada thời Thế chiến I gợi lên sự gần gũi lịch sử không thể tái tạo bằng kỹ thuật số.
Ben Houston, đại diện hiệu sách cổ Peter Harrington Rare Books, mô tả việc sưu tập sách hiếm là “điều gần gũi nhất với du hành thời gian”. Ngày nay, các nhà sưu tập đa dạng hóa xu hướng, kết hợp sách với tác phẩm nghệ thuật, tài liệu lưu trữ, vật liệu giấy... Trước đây, các vật liệu giấy như vé máy bay, bưu thiếp, tờ rơi không được coi trọng, nhưng giờ đây chúng được công nhận có giá trị quan trọng trong việc hiểu lịch sử xã hội và chính trị.
Daylon Orr, người sáng lập Fugitive Materials chuyên về lịch sử đồng tính, nữ quyền, hoạt động xã hội, cho biết ngành sách hiếm ngày càng chú trọng giá trị lịch sử. Đơn vị của ông thường xuyên cung cấp tài liệu cho các trường đại học và bảo tàng, giúp lưu giữ lịch sử làm nguồn nghiên cứu cho tương lai.
Đưa sách hiếm đến với công chúng
Ngành kinh doanh sách hiếm vốn do nam giới thống trị đã nỗ lực đa dạng hóa khách hàng trong những thập kỷ gần đây. Một trong những nữ đại sứ của hội sách cổ New York là Meredith Graves, cựu ca sĩ chính của ban nhạc punk Perfect Pussy. Graves nghiên cứu các truyền thống huyền bí và sưu tầm sách về ma thuật, văn hóa dân gian, phép thuật, cùng cẩm nang dệt may, mẫu may vá và hướng dẫn đan len lịch sử. Bà chia sẻ: “Tôi sưu tầm những thứ tôi có thể sử dụng. Sách của tôi phải sống. Chúng là những vật thể sống”.
Sách hiếm len lỏi vào đời sống nhờ Internet, giúp dễ dàng tìm kiếm và nghiên cứu. Mạng xã hội đưa khán giả trẻ đến với những cuốn sách và tài liệu lưu trữ mà họ chưa từng biết. Jesse Paris Smith, con gái nhạc sĩ Patti Smith, từng là đại sứ đầu tiên của hội sách cổ Mỹ. Bộ sưu tập của bà gồm tác phẩm của các nhà thơ, nhà văn, lịch sử hàng hải, lịch sử bang Michigan và tài liệu về mẹ. Bà nhấn mạnh: “Điều quan trọng nhất là những tác phẩm này không thuộc về bạn. Chúng là để lưu truyền. Bạn có trách nhiệm chăm sóc chúng như những người trước và sau bạn”.
