Nhà thơ Phạm Thiên Thư, người viết lời cho các ca khúc Đạo ca và Thiền ca của nhạc sĩ Phạm Duy, vừa qua đời tại nhà riêng vào chiều ngày 7 tháng 5, hưởng thọ 86 tuổi. Linh cữu của ông được quàn tại chùa Vĩnh Nghiêm, Thành phố Hồ Chí Minh.
Nhà thơ viết lời Đạo ca cho Phạm Duy
Nhạc sĩ Phạm Duy từng tâm sự: "Đời tôi may mắn được kết bạn với nhiều nhà thơ như Phạm Thiên Thư, Cung Trầm Tưởng, Nguyễn Tất Nhiên… Những người này đã phần nào đồng hành với tôi về cách nhìn cuộc sống". Trong số đó, Phạm Thiên Thư là người đã viết lời cho 10 bài Đạo ca (1970-1971) và bộ Thiền ca sau này. Bộ Đạo ca gồm 10 bài hát do Phạm Duy phổ nhạc từ thơ của Phạm Thiên Thư, được xem là sự kết hợp độc đáo giữa triết lý Phật giáo, chất thơ thiền và âm nhạc hiện đại, tạo nên màu sắc riêng trong đời sống tân nhạc Việt Nam.
Tiểu sử và học vấn
Nhà thơ Phạm Thiên Thư tên khai sinh là Phạm Kim Long, sinh năm 1940 tại Kiến Xương, Thái Bình (nay thuộc Hưng Yên). Ông sớm bộc lộ năng khiếu văn chương và bắt đầu làm thơ từ năm 13 tuổi. Sau năm 1954, ông vào miền Nam sinh sống. Năm 1964, Phạm Thiên Thư vào chùa tu học, mang pháp danh Tuệ Không. Ông từng theo học tại Viện Đại học Vạn Hạnh trước khi hoàn tục. Trong niên khóa đầu tiên khai giảng vào năm 1964-1965, Viện Đại học Vạn Hạnh tuyển sinh và đào tạo hai phân khoa đại học gồm: Phân khoa Phật học và Phân khoa Văn học và Nhân văn. Năm 1968, tên tuổi nhà thơ được biết đến rộng rãi qua tập Thơ Phạm Thiên Thư, tạo dấu ấn riêng trên thi đàn đương thời. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là Ngày xưa Hoàng Thị, được viết năm 1966 từ những hoài niệm về một mối tình học trò trong trẻo thời trẻ.
Thi hóa kinh Phật
Từng có gần một thập niên xuất gia tu hành, thơ Phạm Thiên Thư mang đậm màu sắc thiền và tinh thần Phật giáo. Ông để lại nhiều tác phẩm thi hóa kinh Phật như Kinh Ngọc (từ kinh Kim Cương), Kinh thơ (từ kinh Pháp cú), Kinh Hiền (từ kinh Hiền Ngu)... với ngôn ngữ dung dị, giàu chất suy tưởng. Kinh Hiền Ngu (Damamùka - Nidàna - Sutra) gọi tắt là Kinh Hiền, nằm trong Tạp tạng (Samyukta - pitaka) do các Thánh tăng ở Tây Thiên Trúc soạn thuật, có tất cả 9 quyển, 46 chương. Bộ kinh này đã được nhà thơ Phạm Thiên Thư chuyển thể và thi hóa thành tác phẩm lấy tên là Kinh Hiền Hội Hoa Đàm. Theo hồi ức của bạn bè, nhiều tác phẩm của ông lấy tư tưởng Phật giáo làm chủ đạo hoặc thi hóa từ kinh điển mà ông đã chọn cho hướng sáng tác của mình.
12.062 câu thơ lục bát
Đông đảo công chúng biết đến thơ tình của Phạm Thiên Thư, nhưng có một mảng thơ từ cảm hứng Phật giáo lại tạo nên dấu ấn riêng của ông trong dòng văn học Phật giáo Việt Nam hiện đại. Việc chuyển thể kinh văn sang thơ đòi hỏi người viết vừa hiểu giáo lý, vừa làm chủ tiếng Việt, vừa đủ nhẫn nại. Kinh Hiền Hội Hoa Đàm có 12.062 câu thơ lục bát. Khi đọc nội dung Kinh Hiền Hội Hoa Đàm, người đọc cảm nhận Đạo và Đời không còn phân biệt mà như bị thu hút vào một dòng sinh lực không gian vô tận dung hóa mọi tư tưởng nhân sinh. Vì nhà thơ đã làm sáng tỏ những tư tưởng, triết lí và sử liệu cổ truyền Phật giáo vừa tràn đầy đạo vị, vừa thanh thoát uyên áo. Nhà thơ Phạm Thiên Thư đã sử dụng lời thơ để thi hóa lời kinh, làm cho giáo lí của đức Phật gần gũi và dễ nhớ đối với mọi người:
"Lời vàng dậy đỉnh non xưa
Ngàn năm truyền đến bây giờ còn tươi
Còn vang vọng trái tim người
Tạo nên sức sống nơi nơi từ hòa"
Hay:
"Từ bi là cách nhiệm mầu
Tùy duyên bất biến có đâu ngại ngàn
Kiếm dùng ngăn ác phù chân
Lời dùng giải oán chúng nhân mọi đường."
