Phạm Công Luận trở lại văn học thiếu nhi với ký ức Sài Gòn - TP.HCM
Sau hơn 60 năm sống ở Sài Gòn - TP.HCM và viết hàng chục cuốn sách về thành phố này, nhà văn - nhà báo Phạm Công Luận thừa nhận rằng hiểu trọn vẹn nơi mình gắn bó dường như là điều bất khả thi. Chính vì vậy, thay vì tiếp tục với những trang viết khảo cứu quen thuộc, ông quyết định quay trở lại với văn học thiếu nhi - một không gian nơi ký ức, cảm xúc và sự hư cấu được tự do vận động một cách tinh tế.
Hai tác phẩm mới: Hành trình 'đi - đọc - nghĩ - viết' về thành phố
Hai tác phẩm truyện thiếu nhi vừa được ông cho ra mắt, Bát tiên xóm Con Chuột và Lãng khách chợ Ga, không chỉ là những câu chuyện giải trí mà còn là cách ông 'đi - đọc - nghĩ - viết' về Sài Gòn - TP.HCM theo một lối riêng biệt. Chúng khắc họa sinh động những con hẻm nhỏ, khu chợ cũ và những mùa hè tuổi thơ đã qua, mang đến góc nhìn dung dị nhưng giàu cảm xúc về thành phố.
Viết từ ký ức tuổi thơ và cảm hứng hư cấu
Phạm Công Luận chia sẻ rằng quyết định viết truyện thiếu nhi bắt nguồn từ ký ức về những cuốn sách ông đọc thời nhỏ và mong muốn sáng tạo tương tự. Sau Tết năm 2024, sau loạt sách sưu khảo và tản văn, ông tìm về thú vui viết cho thiếu nhi mà lâu nay vẫn ấp ủ. Từ đó đến cuối năm, ông lần lượt cho ra đời các tác phẩm như Xóm thiên đường, Trang trại cuối rừng, và gần đây là hai cuốn mới nhất.
Ý tưởng cho Bát tiên xóm Con Chuột và Lãng khách chợ Ga nảy sinh từ những quan sát và suy ngẫm về nơi chốn ông đã sống từ nhỏ. Những kỷ niệm thuở ấu thơ, như những mùa hè đùa vui cùng bạn bè và những lần ra chợ chơi, đã ùa về và trở thành nguồn cảm hứng. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng cảnh xưa người cũ chỉ là gợi ý, còn nhân vật và cốt truyện chủ yếu dựa trên hư cấu, dù có lồng ghép vài hình ảnh quen thuộc từ đời thực.
Trong Bát tiên xóm Con Chuột, một số nhân vật như Luân Mọt, Chí Mén, Bốn 35 hay Dũng Hít được mượn ít nhiều tình tiết từ đời sống, chẳng hạn chuyện đá banh làm bể kính là có thật. Ngược lại, Lãng khách chợ Ga hoàn toàn không dựa trên trải nghiệm cá nhân nào của tác giả. Ông chọn giữ dung lượng mỗi cuốn dưới 100 trang, coi đó là vừa đủ cho độc giả thiếu nhi, thay vì gộp thành tiểu thuyết dài.
Càng viết càng thấy chưa hiểu hết Sài Gòn - TP.HCM
Dù đã sống hơn 60 năm và viết hơn chục cuốn sách về Sài Gòn - TP.HCM, Phạm Công Luận thú nhận rằng ông càng viết càng thấy mình chưa hiểu hết thành phố này. Ông vẫn đang tiếp tục hành trình khám phá và chưa thể đưa ra câu trả lời dứt khoát. Đối với giới trẻ ngày nay, ông khuyên hãy áp dụng nguyên tắc 'Đọc - đi - nghĩ - viết': đi và quan sát, đọc những gì người khác viết nhưng luôn giữ suy nghĩ và đánh giá riêng biệt.
Vai trò của hẻm cụt và chợ cũ trong văn hóa Sài Gòn
Theo nhà văn, những con hẻm nhỏ và khu chợ cũ đóng vai trò then chốt trong việc hình thành văn hóa và tính cách con người Sài Gòn - TP.HCM. Trong không gian hẹp nhưng mở của các xóm hẻm, cư dân từ nhiều vùng miền với thói quen khác biệt buộc phải học cách khoan hòa, chấp nhận nhau, từ đó nuôi dưỡng lòng bao dung và tinh thần bình tĩnh. Hẻm cũng là nơi khuyến khích sự gắn kết và chia sẻ, từ việc hỗ trợ hàng xóm đến các hoạt động từ thiện.
Tuy nhiên, ông nhận thấy những thay đổi lớn qua thời gian: không gian xóm hẻm ngày càng khang trang nhưng kín cổng cao tường, giao tiếp giữa hàng xóm giảm sút do nhịp sống bận rộn. Câu chuyện 'bán bà con xa mua láng giếng gần' dần phai nhạt, và đặc biệt, trẻ con trong các xóm hẻm ngày càng ít đi, không còn cảnh đông đúc vui chơi như xưa. Dù vậy, ông tin rằng sự tử tế, khoan dung và tinh thần thông cảm với dị biệt vẫn là những giá trị bất biến không bao giờ thay đổi.
Phạm Công Luận là tác giả của nhiều đầu sách nổi tiếng như Nếu biết trăm năm là hữu hạn, Những lối về ấu thơ, và loạt sách khảo cứu về TP.HCM. Với hai tác phẩm thiếu nhi mới, ông tiếp tục đóng góp vào kho tàng văn học, mang đến những góc nhìn mới mẻ và đầy cảm xúc về thành phố mà ông yêu quý.
