Nhuận bút thời bao cấp: In vài cuốn sách đã mua được nhà, nay khác xa một trời một vực
Cuốn sách mới của tác giả Uông Triều, do Trần Lê Books và Nhà xuất bản Văn học phát hành, chứa đựng nhiều câu chuyện hấp dẫn về hành trình trưởng thành của một người cầm bút. Với kinh nghiệm dày dặn trong vai trò nhà văn và biên tập viên, Uông Triều thấu hiểu những khó khăn mà người viết thường gặp phải, đồng thời chia sẻ các phương pháp để vượt qua thử thách, cùng nhiều bí quyết sáng tác độc đáo.
Thời vàng son của nhuận bút: In sách mua nhà dễ dàng
Trong thời kỳ bao cấp, giá mỗi cuốn sách chỉ dao động từ vài hào đến vài đồng, nhưng số lượng in có thể lên tới hàng chục nghìn thậm chí trăm nghìn bản. Do đó, nếu tác phẩm bán chạy, việc một nhà văn dùng nhuận bút để mua nhà là hoàn toàn khả thi. Nhiều người kể lại rằng, chỉ cần in hai quyển sách thành công là đã gần như sở hữu được một ngôi nhà, nhờ vào mức sống thấp và sự bao tiêu toàn bộ của nhà nước đối với văn chương.
Mặc dù đa số nhà văn Việt Nam không thể sống hoàn toàn bằng nghề, nhuận bút vẫn đóng vai trò như một nguồn thu nhập phụ, giúp họ trang trải cuộc sống và duy trì đam mê sáng tác. Nhiều người xem nhuận bút như "lộc trời", trong khi các tác giả chuyên nghiệp và có danh tiếng chỉ dựa vào nó một phần để tiếp tục nuôi dưỡng sự nghiệp viết lách.
Những câu chuyện tréo ngoe về nhuận bút trong lịch sử
Ngay từ khi văn học Việt Nam bắt đầu hình thành tính chuyên nghiệp vào đầu thế kỷ trước, đã xuất hiện nhiều tình huống vui buồn xoay quanh việc trả công. Tự lực Văn đoàn, một tổ chức văn học nổi tiếng thời đó, từng áp dụng cách trả nhuận bút khá đặc biệt. Nếu tác giả tự gửi bản thảo, họ vẫn in bài nhưng không trả tiền, với lý do tác giả cần in bài hơn là tờ báo cần nội dung. Tuy nhiên, nếu tòa soạn đặt bài trực tiếp, nhuận bút sẽ được thanh toán sòng phẳng.
Một trường hợp ngoại lệ thú vị là nhà văn Bùi Hiển, khi in truyện ngắn "Nằm vạ" trên báo Ngày nay của Tự lực Văn đoàn, ông nhận được nhuận bút 4 đồng, tương đương một chỉ vàng thời đó. Khi tập truyện ngắn cùng tên được xuất bản, ông được hưởng 15% lợi nhuận sau khi trừ chi phí và nhận ba mươi cuốn sách biếu.
Hiện tại: In sách dễ dàng nhưng nhuận bút bèo bọt
So sánh với thời bao cấp, tình hình hiện nay hoàn toàn trái ngược. In sách ngày nay trở nên dễ dàng, gần như ai cũng có thể thực hiện, nhưng nhuận bút lại rất thấp. Theo luật xuất bản, nhuận bút được quy định là 10% tổng giá trị giá bìa nhân với số lượng in, nhưng trên thực tế, các nhà sách và nhà xuất bản thường thỏa thuận riêng với tác giả.
Đa số tác giả trẻ chỉ nhận được nhuận bút dưới 10%, trong khi các tác giả có kinh nghiệm hơn đạt mức 10%. Những nhà văn danh tiếng có thể đàm phán từ 12% đến 15%, nhưng rất hiếm người đạt ngưỡng cao nhất. Ví dụ, với một cuốn sách giá 100.000 đồng, in 1.000 bản, tác giả nhận 10% nhuận bút sẽ thu về 10.000.000 đồng chưa trừ thuế. Điều này có nghĩa, để mua một ngôi nhà nhỏ hiện nay, một nhà văn có thể phải in tới 100 cuốn sách, một con số không tưởng so với thời xưa.
Cuốn sách của Uông Triều không chỉ khám phá những khía cạnh lịch sử của nhuận bút mà còn phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong đời sống văn chương, từ thời kỳ vàng son đến những thách thức hiện đại, qua đó cung cấp cái nhìn toàn diện về nghề viết và những biến động kinh tế xã hội liên quan.
