PGS.TS, nhà văn Nguyễn Thế Kỷ, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Tổng giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, nguyên Phó trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, đã có cuộc trao đổi với Tri thức - Znews về thực trạng xuất bản sách hiện nay, đặc biệt là việc viết về danh nhân và lãnh tụ. Ông nhấn mạnh việc viết sách về Bác Hồ và các danh nhân văn hóa, cách mạng đòi hỏi sự tôn trọng tuyệt đối các giá trị lịch sử, không được hư cấu tùy tiện.
Thực trạng xuất bản sách và trách nhiệm của nhà xuất bản
Theo ông Nguyễn Thế Kỷ, thời gian qua, một số xuất bản phẩm gây bão dư luận, thậm chí bị thu hồi, tiêu hủy do sai lỗi nghiêm trọng về nội dung. Điều này đặt ra dấu hỏi lớn về vai trò của các nhà xuất bản trong biên tập và ra sách. Ông cho rằng, để nâng cao chất lượng, cần coi trọng nhân tố con người ở tất cả các khâu: tác giả, người thẩm định, biên tập, thiết kế, phát hành. Nhà xuất bản phải xây dựng đội ngũ cộng tác viên tin cậy, tránh tình trạng 'khoán trắng'. Khi đặt hàng tác giả, cần 'chọn mặt gửi vàng', ưu tiên những cây bút gạo cội, có uy tín.
Nguyên tắc viết về nhân vật lịch sử
Ông Nguyễn Thế Kỷ nhấn mạnh: 'Viết về nhân vật lịch sử có thật, nhất là lãnh tụ của đất nước, biểu tượng của dân tộc thì phải tuân thủ nguyên tắc cốt lõi tôn trọng các giá trị lịch sử, văn hóa, biến những giá trị đó thành hình tượng, thành câu chuyện chân thật, sinh động, hấp dẫn; tuyệt đối không được hư cấu tùy tiện, dễ dãi, thô thiển.'
Ông phân tích: Sử học đòi hỏi ghi chép trung thực, khách quan; văn học phản ánh hiện thực bằng hình tượng nghệ thuật. Nhà văn có quyền hư cấu các tuyến nhân vật phụ, khắc họa thế giới nội tâm, nhưng không được xuyên tạc sự thật lịch sử. Sự hài hòa giữa sự thật và hư cấu phụ thuộc vào năng lực và cảm quan nghệ thuật của người viết, không thể định lượng máy móc.
Kinh nghiệm viết bộ tiểu thuyết 'Nước non vạn dặm'
Chia sẻ về bộ tiểu thuyết 5 tập 'Nước non vạn dặm' viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông Nguyễn Thế Kỷ cho biết ông đã ấp ủ ý định từ 15 đến 17 năm, tập trung viết liên tục trong 6 năm. Ông đã đến nhiều nơi Bác từng sống để tìm hiểu bối cảnh. Ông khẳng định: 'Khi viết về Bác, các chi tiết lớn trong cuộc đời Người, tôi luôn đảm bảo tính chân thực lịch sử.'
Ông cũng lưu ý: 'Viết về Bác, nhân vật chính luôn phải được đặt trong sự trang trọng và tôn trọng sâu sắc. Đó không phải là sự sùng bái cá nhân, mà là sự tôn trọng lịch sử, văn hóa.'
Lời khuyên cho cây bút trẻ
Đối với các cây bút trẻ muốn viết về đề tài lớn, ông Nguyễn Thế Kỷ khuyên cần tích lũy vốn sống, kiến thức văn chương và thi pháp. Viết về Bác phải xuất phát từ niềm tự hào, lòng yêu kính và biết ơn, tạo rung động trong công chúng nhưng không thần thánh hóa. Ông nhấn mạnh: 'Việc thần thánh hóa là không nên, nhưng việc diễn đạt theo kiểu bỗ bã, tự nhiên chủ nghĩa hay xuyên tạc thì càng không thể chấp nhận được.'
