Châu Âu đang đối mặt với những đợt nắng nóng ngày càng khắc nghiệt, nhưng cơ sở hạ tầng và nhà ở vẫn chưa được thiết kế để thích ứng, dù đã có những bài học đau thương từ năm 2003.
Hơn 72.000 người chết năm 2003 và những nỗ lực thích ứng
Năm 2003, hơn 72.000 người châu Âu thiệt mạng trong đợt nắng nóng kỷ lục. Sau đó, lục địa già đã triển khai các hệ thống cảnh báo sớm và biện pháp ứng phó như hạn chế đi lại, đóng cửa trường học và hủy các cuộc hẹn khám bệnh không khẩn cấp. Một nghiên cứu tháng 11/2025 chỉ ra rằng nếu đợt nắng nóng 2003 lặp lại với cường độ tương tự, số ca tử vong ước tính sẽ giảm tới 75%.
Nắng nóng ngày càng gay gắt hơn
Tuy nhiên, các đợt nóng đang trở nên dữ dội và kéo dài hơn. Giới chuyên gia lo ngại các nỗ lực thích ứng không theo kịp tốc độ biến đổi khí hậu. Ông Hans Kluge, giám đốc khu vực châu Âu của WHO, cho biết: “Hầu hết châu Âu vẫn chưa chuẩn bị một cách có hệ thống cho cuộc khủng hoảng lặp đi lặp lại này. Chúng ta vẫn coi nắng nóng là hiện tượng thời tiết thay vì mối đe dọa lâu dài đối với sức khỏe cộng đồng.”
Kiến trúc không phù hợp và thiếu điều hòa
Các tòa nhà châu Âu được xây dựng để giữ ấm, không chống nóng. Bà Ioanna Vergini, nhà sáng lập WFY24, nhận xét: “Các tòa nhà ít được che chắn, không có hệ thống làm mát, hấp thụ nhiệt cả ngày và tỏa vào ban đêm.” Theo giáo sư Jeroen Klock từ Đại học Khoa học Ứng dụng Amsterdam, mô phỏng cho thấy nhiều ngôi nhà nóng đến mức không chịu nổi dù có cách nhiệt. Ông nói: “Trong tương lai, các ngôi nhà này cần hệ thống làm mát chủ động.”
Chỉ khoảng 20% nhà ở châu Âu có điều hòa, so với 90% ở Mỹ (theo IEA). Tại Anh, tỷ lệ này là 7%, tăng gấp đôi so với ba năm trước. Bà Vergini cho biết: “Đối với đa số hộ gia đình Trung Âu, cách duy nhất để giải nhiệt là mở cửa sổ vào ban đêm.” Tuy nhiên, nhiệt độ cao về đêm khiến phương pháp này không hiệu quả.
Hệ thống giao thông và y tế quá tải
Tại Anh, nhiệt độ tàu điện ngầm có lúc lên 39,4°C, chỉ 40% tàu có điều hòa. Nhiều bệnh viện phải ban bố tình trạng khẩn cấp do hệ thống làm mát hỏng. Tại Pháp, ít nhất 74 người thiệt mạng vì đuối nước, bốn trẻ em tử vong do bị bỏ quên trong xe, và hai lò phản ứng hạt nhân phải đóng cửa vì thiếu nước làm mát. Ông Kluge nói: “Hầu hết ca tử vong này có thể ngăn chặn được. Đây mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm.”
Giải pháp thay thế: không gian xanh và cách nhiệt
Nhiều chuyên gia cho rằng điều hòa không phải giải pháp duy nhất do tác động môi trường. Các thành phố như Paris đã trồng hơn 100.000 cây xanh từ năm 2020, riêng mùa đông 2023 trồng 40.000 cây. Barcelona (Tây Ban Nha) có hơn 400 điểm tránh nóng công cộng từ năm 2020. Tuy nhiên, các điểm này không giúp giải nhiệt ban đêm. Giáo sư Kluck nhấn mạnh: “Chúng ta xây dựng các thành phố dựa trên thời tiết của quá khứ.”
